Planowanie przestrzenne w strefach buforowych jezior na przykładzie przepływowego Jeziora Charzykowskiego

Zasoby przyrodnicze jezior stwarzają duże możliwości gospodarcze (rybołówstwo, transport wodny, pobór wody) i turystyczne (np. wędkarstwo, sporty wodne itp.). Z drugiej strony nadmierna ingerencja człowieka może ograniczyć walory przyrodnicze i krajobrazowe tych cennych ekosystemów. Korzystanie z zasobów jezior oznacza konieczność pogodzenia wielu odmiennych interesów. Dodatkowo, prognozowane zmiany klimatu wymagają podejmowania działań zapobiegawczych. Dotyczy to zarówno etapu planowania przestrzennego jak późniejszej gospodarki w zlewni, oraz w obrębie zbiornika. Szczególnej uwagi wymagają strefy brzegowe jezior. Są one ważnym siedliskiem łączącym cechy środowisk lądowych jak i wodnych. Ponadto pełnią ważną rolę buforową, ograniczając negatywny wpływ zlewni bezpośredniej (Zalewski ed. 2002, Ostendorp i in. 2004, Siligardi i in. 2010, Nowak ed. 2014, Siligardi i in. 2016 ). Dotyczy to zarówno usuwania biogenów, filtrowania zanieczyszczeń, ochrony antyerozyjnej, łagodzenia falowania jak i regulacji temperatury wody. Wzmacnianie funkcji ochronnych wymaga opracowania narzędzi wspierających racjonalne użytkowanie tej strefy. IMGW-PIB podjął prace nad testowaniem i adaptacją istniejących i sformułowaniem nowych rozwiązań1. Testami objęto 3 metody bonitacyjne o zbliżonym przeznaczeniu. Pierwsza metoda została opracowana we Włoszech (Siligardi i in. 2010). Koncentruje się na ocenie zdolności buforowych obszaru ekotonalnego wokół jeziora. Na podstawie prostych do wyznaczenia parametrów korzystając z drzewa klasyfikacyjnego, można łatwo prześledzić jak zmienić zagospodarowanie wybranego odcinka strefy przybrzeżnej jeziora aby poprawić jego zdolności buforowe. Metoda ta była testowana w krajach alpejskich na Bałkanach, Równinie Panońskiej oraz w Chile. W Polsce pierwsze próby adaptacji prowadzono w ramach projektu EuLakes2 na Jeziorze Charzykowskim (Nowicka, Nadolna 2012, Siligardi i in. 2016). Druga metoda, zaproponowana przez IMGW-PIB (Nowak ed. 2014), ma na celu określenie dopuszczalnego użytkowania terenu wokół jeziora. Pożądane zagospodarowanie uzależniane jest od cech fizycznogeograficznych oraz uwarunkowań przyrodniczych obszaru. Szczegółowe analizy prowadzone są w strefie 500 m od linii brzegowej. Ocenę przeprowadza się wykorzystując analizę cyfrowych warstw informacji przestrzennej o rodzaju podłoża, spadku terenu, zaleganiu zwierciadła wód gruntowych, istniejącej strukturze użytkowania terenu oraz odległości od linii brzegowej jeziora. Trzecia propozycja stanowi uproszczenie poprzedniej. Jej celem jest wskazanie stopnia przekształceń strefy wokół jeziora wywołanego istniejącym zagospodarowaniem. W analizie uwzględnianie są strefy położone w różnej odległości od jeziora. Pod uwagę brane są również mokradła i strome stoki narażone na erozję. Materiałem wyjściowym są zdjęcia lotnicze, plany zagospodarowania przestrzennego oraz mapy topograficzne. Ponadto, zaproponowano metodę oceny transformacji strefy brzegowej wokół jeziora, a przez to stopnia jej zagrożenia. Metoda ta była testowana wśród studentów Planowania Przestrzennego na WGSR UW Planowanie przestrzenne w strefach buforowych jezior – na przykładzie przepływowego Jeziora Charzykowskiego (PDF Download Available). Available from: https://www.researchgate.net/publication/320191232_Planowanie_przestrzenne_w_strefach_buforowych_jezior_-_na_przykladzie_przeplywowego_Jeziora_Charzykowskiego [accessed Dec 08 2017].