Picie alkoholu, palenie tytoniu i marihuany

W badaniach dotyczących zdrowia dzieci i młodzieży wiele miejsca poświęca się podejmowanym przez nich zachowaniom ryzykownym, w tym: paleniu tytoniu, piciu alkoholu, czy używaniu marihuany. Według R. Jessora, twórcy teorii zachowań problemowych, skłonność do podejmowania tych zachowań jest wypadkową czynników psychospołecznych, oddziałujących na system osobowości, system postrzegania środowiska i system zachowania (Jessor 1998). Zachowania te zagrażają zdrowiu i rozwojowi fizycznemu, psychospołecznemu, a także są niezgodne z normami społecznymi. W literaturze przedmiotu można znaleźć prace, w których autorzy, różne zachowania podejmowane przez młodzież, uznają za ryzykowne. Wśród nich wymienia się: palenie tytoniu, picie alkoholu, używanie substancji psychoaktywnych, przedwczesną aktywność seksualną, zachowania agresywne, stosowanie przemocy fizycznej i psychicznej, zaniedbywanie obowiązków szkolnych, czyny chuligańskie, wandalizm (Mazur i in. 2008; Dzielska i Kowalewska 2014). Tematyka zachowań ryzykownych od dawna jest przedmiotem zainteresowań sieci badawczej HBSC. W międzynarodowym protokole badań 2017/2018, w rozdziale dotyczącym zachowań ryzykownych jako obowiązkowe znalazły się pytania dotyczące palenia tytoniu, picia alkoholu, palenia marihuany, aktywności seksualnej, cyberprzemocy, bullyingu i przemocy fizycznej. Niniejszy rozdział poświęcony jest używaniu przez młodzież takich substancji, jak: tytoń, alkohol i marihuana. Inne zachowania ryzykowne zostały opisane w oddzielnych rozdziałach tego opracowania. Ujęcie zagadnień dotyczących częstości używania substancji psychoaktywnych przez młodzież w jednym rozdziale znajduje uzasadnienie w teoriach naukowych oraz opracowanych na ich podstawie modelach i licznych badaniach naukowych. Jedną z nich jest teoria – Substancji torujących drogę (Gateway theory) E. Kandel`a. Według autora, przyjmowanie substancji psychoaktywnych przez młodzież ma charakter fazowy, to znaczy zaczyna się najczęściej w okresie wczesnej adolescencji od substancji popularnych i dozwolonych wśród osób dorosłych, jak tytoń i alkohol (Kandel 1992, Kandel i Kandel 2015). Część z nastolatków sięga następnie po marihuanę i jej pochodne, w kolejnym etapie po pochodne amfetaminy, kokainy czy opiatów.