Prawo dziecka do poszanowania tożsamości w pieczy zastępczej

Przedmiotem niniejszej rozprawy jest analiza prawa dziecka do poszanowania tożsamości w pieczy zastępczej w prawie międzynarodowym oraz porządkach prawnych wybranych państw: Niemiec, Norwegii i Polski. Celem pracy jest zweryfikowanie hipotez, spośród których pierwsza mówi o istnieniu powszechnego zobowiązania do poszanowania tożsamości dziecka w przypadku pieczy zastępczej. Druga hipoteza dotyczy związku pomiędzy afirmacją godności dziecka a poszanowaniem jego tożsamości. Trzecia hipoteza mówi o znaczeniu kultury prawnej i aspektów pozaprawnych mających wpływ na poszanowanie tożsamości. Praca powstała z użyciem metod dogmatycznej, prawnoporównawczej i dyskursywnej. W pierwszym rozdziale analizie poddane zostały terminy tożsamości, godności i interesu dziecka. Przedstawiona została również ewolucja aktów prawnych i opisana Konwencja praw dziecka, która stanowi podstawowy dokument prawa międzynarodowego w zakresie poszanowania godności i tożsamości dziecka poprzez realizację jego interesu. Rozdział drugi to analiza instytucji pieczy zastępczej w prawie międzynarodowym i orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Został podzielony na podrozdziały, które odpowiednio analizują prawo międzynarodowe, w tym prawo UE, a następnie szczegółowo dokumenty ONZ i Rady Europy. Rozdział kończy prezentacja orzecznictwa ETPC dotyczącego pieczy zastępczej. Rozdziały trzeci, czwarty i piąty odnoszą się do instytucji pieczy zastępczej w Niemczech, Norwegii i Polsce. Zaprezentowany został w nich rozwój instytucji pieczy zastępczej, aktualne uwarunkowania prawne i sposób ich stosowania w przestrzeni publicznej, w tym analizy w oparciu o dane statystyczne. W rozdziałach zawarte są także rozważania o ryzyku nadużycia środka, jakim jest piecza zastępcza. Rozdziały trzeci i czwarty, dotyczące prawa niemieckiego i norweskiego, zawierają również analizę orzecznictwa ETPC istotnego z punktu widzenia tematu rozprawy. Celem rozdziałów trzeciego, czwartego i piątego jest sprawdzenie funkcjonowania treści hipotezy drugiej na poziomie prawa analizowanych państw. Podsumowania poszczególnych rozdziałów zawierają ocenę funcjonowania norm prawnych w poszczególnych państwach oraz prognozy związane z planowanymi zmianami. Szósty rozdział zawiera uwagi de lege lata i postulaty de lege ferenda. W szczególności postulaty precyzują to, iż dla lepszej ochrony prawa do zachowania swojej tożsamości w przypadku pieczy zastępczej konieczne jest uznanie naruszenia tego prawa za czyn zabroniony, które to naruszenie miałoby podlegać odpowiedniej sankcji, z uwzględnieniem zasady proporcjonalności i odpowiedniej hierarchii dóbr wyrażających interes dziecka. Postulaty obejmują również szereg rozwiązań pozaprawnych, których wdrożenie może znacząco poprawić poziom realizacji zobowiązania do poszanowania tożsamości dziecka w przypadku pieczy zastępczej. Wnioski końcowe obejmują weryfikację hipotez badawczych.

The subject of this thesis is an analysis of child’s right to identity in foster care. The dissertation refers to international law and legal systems of selected jurisdictions: Germany, Norway and Poland. The aim of the study is to verify three hypotheses. According to the first hypothesis, there is a universal obligation to respect the child's identity in foster care. The second hypothesis focuses on the relationship between the affirmation of the child's dignity and respect for its identity. The third hypothesis refers to importance of legal culture and non legal aspects affecting respect for identity. The thesis uses dogmatic, comparative and discursive methods. Chapter one contains the analysis of terms of identity, dignity and best interest of the child. It also presents the evolution of legal acts and describes the Convention on the Rights of the Child. Emphasizing importance of best interests of the child, convention is the basic document of international law regarding respect of child’s dignity and identity. Chapter two covers an analysis of the institution of foster care in the international law and the jurisprudence of the European Court of Human Rights. It is divided into subchapters that analyze international law, including EU law, UN and Council of Europe documents. The chapter ends with the presentation of ECHR jurisprudence on foster care. Chapters three, four and five refer to foster care institutions in Germany, Norway and Poland. This part of the thesis presents development of foster care institutions and describes current legal conditions with focus on the way they are implemented. It includes research based on statistical data. Furthermore, these chapters examine the risk of abuse of foster care orders. Chapters concerning German and Norwegian law also contain an analysis of ECHR jurisprudence. The purpose of chapters three, four and five is to verify the second hypothesis at the level of the law of the analyzed jurisdictions. Summaries of each chapter contain an assessment of the functioning of legal norms in discussed jurisdictions and proposals of planned changes. The last chapter includes de lege lata remarks and de lege ferenda proposals. In particular, proposals specify that in order to better protect the right to preserve childs's identity in foster care, it is necessary to recognize the violation of this right as a criminal act. Violation of this act should be subject to appropriate sanctions, taking into account the principle of proportionality and the hierarchy of goods expressing the child's interest. Proposals also include a number of non-legal solutions, implementation of which may significantly improve the level of fulfillment of obligation to respect the child's identity in foster care. Final conclusions include verification of research hypotheses and final remarks.