Карчма, манастыр, магістрат: сацыяльныя адносіны ў Магілёве на фоне асобнага канфлікту 1577 г.

Artykuł traktuje o stosunkach panujących w społecznościach miejskich na wschodnich ziemiach Wielkiego Księstwa Litewskiego pod koniec XVI w. na przykładzie pewnego konfliktu. Konflikt ten miał miejsce w Mohylewie w kwietniu 1577 r. Wybuchł on tuż po Wielkanocy, najważniejszym święcie chrześcijaństwa, w Poniedziałek Wielkanocny. Doszło do niego w kluczowych miejscach życia miasta – karczmie, klasztorze i magistracie. W konflikcie uczestniczyli członkowie różnych stanów i grup społecznych – mieszczanie, szlachta i duchowni prawosławni. Pomimo wysokiego poziomu przemocy obie strony konfliktu rozstrzygnęły wszystkie roszczenia pokojowo, nie czekając na decyzję sądu. Naszym zdaniem ten właśnie przypadek świadczy o powiązaniach i ścisłej interakcji między różnymi grupami społeczności miejskiej, ich normach i wartościach, mentalności i wzorcach zachowań. Na przełomie XVI i XVII w. Mohylew był jednym z najbardziej rozwiniętych miast Wielkiego Księstwa Litewskiego i odgrywał ważną rolę w rozwoju handlu i rzemiosła w górnym dorzeczu Dniepru. Chociaż historia Mohylewa ma bogatą historiografię, to jednak lokalna społeczność miejska dotychczas nie została gruntownie zbadana przez historyków. Niniejszy artykuł opiera się na analizie pierwszych ksiąg magistratu mohylewskiego, które przetrwały do dziś. Metodologiczną podstawą tej analizy jest studium przypadku. Artykuł dowodzi, że badania lokalnych konfliktów umożliwiają dogłębne poznanie historii społecznej Wielkiego Księstwa Litewskiego.

The article explores the features of social relations in the urban communities of the eastern lands of the Grand Duchy of Lithuania at the end of the 16th century, using a singled-out conflict. The conflict took place in Mahilou in April 1577. This collision attracts attention in all respects – its time, place, participants, and outcome. The violent clash occurred immediately after Easter, the most principal feast of Christianity, on Easter Monday. The events took place in key places of city life – a tavern, monastery, and magistrate. Members of different estates and social groups were involved in the collision – burghers, nobility, and Orthodox clergy. Despite the rather serious level of violence, both sides of the conflict settled all claims peacefully, without bringing the matter to a court decision. In our opinion, it is the very case that provides an opportunity to reflect connections and interactions between various groups of the urban community, their norms and values, mentality and behavior codes. In the second half of the 16th and the first half of the 17th century, Mahilou was one of the most developed cities of the Grand Duchy of Lithuania and played an important role in the development of trade and craft activities in the upper basin of the Dnieper. Although the history of Mahilou has a detailed historiography, the local urban community was not considerably examined by historians. The research is based on the first books of Mahilou magistrate that have survived to this day. The methodological basis of the analysis is the case study method. The article emphasizes that investigations of local conflicts provide in-depth research of the social history of the Grand Duchy of Lithuania.