Wizja świata, rodziny i społeczeństwa w polskich elementarzach powojennych – wybrane przykłady.

Głównym celem niniejszej pracy było zbadanie sposobu prezentacji ról społecznych, wizerunku świata, społeczeństwa oraz instytucji rodziny w podręcznikach do edukacji elementarnej. Oś badawczą stanowi analiza zawartości wybranych podręczników powojennych, ujmująca badane zjawiska w perspektywie socjologii edukacji. Materiał badawczy obejmuje trzy najpopularniejsze i najdłużej użytkowane elementarze z okresu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej oraz jeden elementarz z doby po transformacji ustrojowej, co pozwoliło na uchwycenie dynamiki zmian oraz ewolucji wzorców społecznych i kulturowych na przestrzeni dekad. Praca miała na celu wykazanie, w jaki sposób i w jakim stopniu najmłodsi uczniowie poddawani są procesom ideologizacji oraz jak analizowane podręczniki służyły socjalizacji politycznej, reprodukcji społecznej i modelowaniu pożądanych postaw obywatelskich. Istotnym elementem pracy było również zrekonstruowanie transformacji tradycyjnych ról wewnątrzrodzinnych w zderzeniu z odgórnymi narracjami państwowymi. W celu pełnego zrozumienia badanych procesów w pracy nakreślono szerokie tło społeczno-historyczne, ukazujące ideologiczne kierunki i strukturalną dynamikę powojennych reform edukacyjnych.

The main aim of this study was to examine how social roles, the image of the world, society and the institution of the family are presented in primary school textbooks. The research focuses on an analysis of the content of selected post-war textbooks, examining the phenomena in question from the perspective of the sociology of education. The research material comprises the three most popular and longest-used primers from the period of the Polish People’s Republic and one primer from the post-transition era, which allowed for an understanding of the dynamics of change and the evolution of social and cultural patterns over the decades. The aim of the study was to demonstrate how and to what extent the youngest pupils are subjected to processes of ideologisation, and how the analysed textbooks served political socialisation, social reproduction and the shaping of desired civic attitudes. Another key element of the study was the reconstruction of the transformation of traditional intra-family roles in the face of top-down state narratives. To fully understand the processes under investigation, the study outlined a broad socio-historical context, highlighting the ideological directions and structural dynamics of post-war educational reforms.