Między marginalizacją a uznaniem. Pluralizm prawny i sytuacja sądownictwa rdzennego w Gwatemali i Boliwii

Niniejsza praca „Między marginalizacją a uznaniem. Pluralizm prawny i sytuacja sądownictwa rdzennego w Gwatemali i Boliwii bada wpływ konstytucyjnego uznania pluralizmu prawnego na rzeczywistą sytuację sądownictwa rdzennego. Celem pracy jest ustalenie, czy formalne uznanie prawa rdzennego, jakie dokonało się w Boliwii, stawia je w sytuacji lepszej niż brak takiego uznania w Gwatemali. Praca składa się z czterech rozdziałów. Część teoretyczna omawia pojęcie pluralizmu prawnego, jego genezę oraz kluczowe rozróżnienia, z uwzględnieniem koncepcji Johna Griffithsa, Sally Engle Merry i Boaventury de Sousy Santosa, a także debaty między uniwersalizmem a relatywizmem praw człowieka. Pierwsza część badawcza analizuje model gwatemalski, w którym prawo Majów funkcjonuje w konstytucyjnej szarej strefie, zachowując szeroką faktyczną autonomię kosztem kryminalizacji rdzennych autorytetów. Druga część badawcza analizuje model boliwijski, w którym konstytucja z 2009 roku uznała jurysdykcję rdzenną, lecz ustawa o rozgraniczeniu drastycznie ograniczyła jej zakres. Część porównawcza zestawia oba modele, wykazując, że ich wady układają się w lustrzane odbicie. W pracy podkreślono, że konstytucyjne uznanie nie eliminuje marginalizacji sądownictwa rdzennego, lecz jedynie przekształca jej mechanizm, z wykluczenia przez ignorowanie w wykluczenie przez regulację, oraz że oba modele stanowią przedłużenie struktur kolonialnych. Praca dostarcza wniosków na temat granic konstytucjonalizacji pluralizmu prawnego oraz warunków jego rzeczywistej realizacji.

This work, Between Marginalization and Recognition. Legal Pluralism and the Situation of Indigenous Jurisdictions in Guatemala and Bolivia, examines the impact of constitutional recognition of legal pluralism on the actual situation of Indigenous judiciaries. The aim of the work is to determine whether the formal recognition of Indigenous law, as achieved in Bolivia, places them in a better position than the lack of such recognition in Guatemala. The work consists of four chapters. The theoretical part discusses the concept of legal pluralism, its origins, and key distinctions, taking into account the concepts of John Griffiths, Sally Engle Merry, and Boaventura de Sousa Santos, as well as the debate between universalism and relativism of human rights. The first research part analyzes the Guatemalan model, in which Mayan law operates in a constitutional gray zone, preserving broad de facto autonomy at the expense of criminalizing Indigenous authorities. The second research section analyzes the Bolivian model, in which the 2009 Constitution recognized indigenous jurisdiction, but the Delimitation Law drastically limited its scope. The comparative section contrasts both models, demonstrating that their flaws mirror each other. The paper emphasizes that constitutional recognition does not eliminate the marginalization of indigenous justice, but merely transforms its mechanism from exclusion through neglect to exclusion through regulation, and that both models constitute extensions of colonial structures. The paper provides conclusions on the limits of constitutionalizing legal pluralism and the conditions for its actual implementation.