„…kogo przyjaźń szczera w jedno do spólnych zabaw i pożytku zbiera”. O przyjaźni w tekstach filomatów

Praca poświęcona została zagadnieniu przyjaźni w tekstach filomackich. Jej celem jest ukazanie różnych sposobów pisania o tym zjawisku, w zależności od typu stosowanego medium – w kolejności: oficjalne dokumenty, listy oraz teksty literackie – a także funkcji, którą mu się przypisuje – programowej, emocjonalnej czy ludycznej. Głównym przedmiotem zainteresowania pozostaje poezja, pozostałe formy wypowiedzi potraktowane zostały kontekstowo. Poprzedzone jest to szeroką prezentacją tła kulturowego, społecznego oraz filozoficznego, koniecznego dla zrozumienia, skąd w środowisku filomatów wziął się kult relacji przyjacielskiej, jak również z jakich źródeł mogli czerpać podczas tworzenia własnych wypowiedzi na temat związków międzyludzkich. Dalej zrekonstruowana została rola przyjaźni w dokumentach związkowych Towarzystwa – ustawach, mowach, projektach reform. W kolejnym rozdziale, na przykładzie kilku listów, przedstawiona jest ogólna charakterystyka epistolografii filomackiej. Następny rozdział poświęcony został kategorii przyjaźni w poezji filomatów – począwszy od imieninowych jambów, przez anakreontyczne pieśni oraz wiersze programowe, aż do rewizjonistycznego do pewnego stopnia Żeglarza Mickiewicza.

The study is devoted to the issue of friendship in Philomath texts. Its aim is to present various ways of writing about this phenomenon, depending on the type of medium employed—namely, official documents, letters, and literary texts—as well as on the function attributed to it, whether programmatic, emotional, or ludic. Poetry remains the principal object of interest, while the remaining forms of expression are treated contextually. This is preceded by a broad presentation of the cultural, social, and philosophical background necessary for understanding how the cult of friendship arose within the Philomath milieu, as well as the sources from which the Philomaths may have drawn when formulating their own statements on interpersonal relationships. The study then reconstructs the role of friendship in the Society’s organizational documents—its statutes, speeches, and projects of reform. The following chapter, using several letters as examples, presents a general characterization of Philomath epistolography. The next chapter is devoted to the category of friendship in Philomath poetry—from name-day iambs, through Anacreontic songs and programmatic poems, to Mickiewicz’s Żeglarz, which is revisionist to a certain extent.