Vergangenheitsbewältigung im Spiegel der Erinnerung an den Zweiten Weltkrieg anhand der ausgewählten Werke der deutschen Gegenwartsliteratur

Niniejsza praca koncentruje się na analizie pamięci o II wojnie światowej w literaturze niemieckiej XX wieku. Celem pracy była analiza sposobów, w jakie wybrane utwory literackie – Gdzie byłeś Adamie? Heinricha Bölla, Lektor Bernharda Schlinka oraz Przy obieraniu cebuli Güntera Grassa – podejmują problematykę pamięci o II wojnie światowej, jak przedstawiają pamięć oraz jaką rolę ta pełni w kontekście rozliczenia z przeszłością (Vergangenheitsbewältigung) w trzech różnych etapach kultury pamięci w Niemczech. W pierwszym rozdziale zdefiniowano kluczowe pojęcia, takie jak rodzaje pamięci, pamiętanie, zapominanie i trauma, omówiono mechanizmy obronne umysłu, zarysowano tło historyczno-społeczne Niemiec w latach 1945-2000 oraz przedstawiono inne koncepcję pozwalające ocenić rolę pamięci w poszczególnych dziełach. Drugi rozdział stanowi analizę interpretacyjną wybranych dzieł z uwzględnieniem ich kontekstu historycznego i społecznego skupiającą się na obrazie pamięci. W trzecim rozdziale analizowane są podobieństwa i różnice w przedstawieniu i roli pamięci w kontekście rozliczenia z przeszłością w wybranych dziełach.

The presented thesis focuses on the analysis of the memory of World War II in twentieth-century German literature. The aim of the thesis was to analyze the ways in which selected literary works – Heinrich Böll's Where Were You, Adam?, Bernhard Schlink's The Reader, and Günter Grass's Peeling the Onion – address the issue of wartime memory, how they depict memory, and what role it plays in the context of coming to terms with the past (Vergangenheitsbewältigung) across three distinct stages of German memory culture. The first chapter defines key concepts, such as the types of memory, remembering, forgetting, and trauma, discusses the mind's defense mechanisms, outlines the historical and socio-economic background of Germany between 1945 and 2000, and introduces other concepts used to evaluate the role of memory in each work. The second chapter presents an interpretative analysis of the selected works, focusing on the image of memory while taking into account their historical and social contexts. The third chapter analyzes the similarities and differences in the depiction and role of memory in the context of coming to terms with the past in the selected works.

Die vorliegende Arbeit konzentriert sich auf die Analyse der Erinnerung an den Zweiten Weltkrieg in der deutschen Literatur des 20. Jahrhunderts. Das Ziel der Arbeit war es, die Art und Weise zu analysieren, wie ausgewählte literarische Werke – Heinrich Bölls Wo warst du, Adam?, Bernhard Schlinks Der Vorleser und Günter Grass’ Beim Häuten der Zwiebel – die Problematik der Kriegserinnerung thematisieren, wie sie Erinnerung darstellen und welche Rolle diese im Kontext der Vergangenheitsbewältigung in drei verschiedenen Phasen der deutschen Erinnerungskultur spielt. Im ersten Kapitel werden Schlüsselbegriffe wie die Arten des Gedächtnisses, die Erinnerung, das Vergessen und das Trauma definiert, die Abwehrmechanismen des Gedächtnisses erörtert, der historische und sozioökonomische Hintergrund Deutschlands in den Jahren 1945–2000 skizziert sowie weitere Konzepte vorgestellt, die der Bewertung der Rolle der Erinnerung in den einzelnen Werken dienen. Das zweite Kapitel bietet eine Analyse und Interpretation der ausgewählten Werke, die sich unter Berücksichtigung des historischen und sozialen Kontextes auf das Bild der Erinnerung konzentrieren. Das dritte Kapitel analysiert die Gemeinsamkeiten und Unterschiede in der Darstellung und Rolle der Erinnerung im Kontext der Vergangenheitsbewältigung in den ausgewählten Werken.