Great Power politics in Central Asia from Neoclassical Realist perspective (2013-2025).

Niniejsza praca szczegółowo analizuje, w jaki sposób Kazachstan i Uzbekistan radzą sobie z konkurencją wielkich mocarstw w Azji Centralnej oraz dlaczego ich wielowektorowe polityki zagraniczne różnią się od siebie. Oba państwa odczuwają presję ze strony Rosji, Chin, USA, Unii Europejskiej i Indii. Mimo to obrały różne ścieżki. Kazachstan zbudował proaktywną, zinstytucjonalizowaną dyplomację wielowektorową. Uzbekistan natomiast, zwłaszcza za czasów Karimowa, pozostał przy defensywnej strategii hedgingowej skoncentrowanej na suwerenności, by dopiero po dojściu do władzy Mirzijojewa zacząć przesuwać się w stronę bardziej selektywnego zaangażowania.

W pracy wykorzystuję realizm neoklasyczny oraz teorię hedgingu strategicznego, aby wykazać, że czynniki wewnętrzne – percepcja elit, kultura strategiczna i zdolności instytucjonalne państwa – kształtują reakcję każdego z krajów na presję międzynarodową. Przywódcy Kazachstanu postrzegali zagrożenie ponowną absorpcją przez Rosję jako kluczowe, co skłoniło ich do budowy kultury strategicznej nastawionej na łączność oraz do znacznych inwestycji w profesjonalny korpus dyplomatyczny. Z kolei przywództwo Uzbekistanu, zwłaszcza za Karimowa, postrzegało niestabilność wewnętrzną jako zagrożenie równie poważne jak wpływy zewnętrzne. Takie podejście doprowadziło do ukształtowania kultury strategicznej opartej na samodzielności oraz bardziej spersonalizowanego, mniej zinstytucjonalizowanego modelu polityki zagranicznej.

Moje studium przypadku o charakterze porównawczym obejmuje lata 2013–2025 i wykorzystuje analizę procesów (process tracing), aby dotrzeć do przyczyn leżących u podstaw badanych zjawisk. Analiza pokazuje, że kluczowym czynnikiem są zdolności instytucjonalne państwa. Silna służba zagraniczna i zróżnicowana gospodarka Kazachstanu wspierają odporną strategię hedgingową, podczas gdy system Uzbekistanu, silnie uzależniony od prezydenta, okazuje się mniej trwały. Podejścia obu państw zostały poddane presji po 2022 roku. Niemniej jednak aktywizacja Unii Europejskiej i Indii w regionie pomogła zrekompensować kurczenie się przestrzeni do manewru.

Badanie to wnosi wkład do teorii realizmu neoklasycznego, precyzyjnie pokazując, w jaki sposób zdolności instytucjonalne państwa pośredniczą między presją wielkich mocarstw a faktycznym kierunkiem polityki zagranicznej. Poszerza również teorię hedgingu, dowodząc, że nawet w obliczu rosnącej konkurencji państwa mogą znajdować sposoby na poszerzenie swojej przestrzeni strategicznej. Dla decydentów politycznych płynie z tego jasna lekcja: inwestycje instytucjonalne są kluczem do utrzymania autonomii strategicznej.

This thesis examines closely how Kazakhstan and Uzbekistan handle the great power competition in Central Asia, and why their multi-vector foreign policies differ. Both countries feel the squeeze from Russia, China, the US, the EU, and India. Yet, they’ve chosen different paths. Kazakhstan built a proactive, institutionalized multi-vector diplomacy. Uzbekistan, on the other hand, stuck with a defensive, sovereignty-focused hedging strategy under Karimov, only shifting toward more selective engagement after Mirziyoyev came to power. I use neoclassical realism and strategic hedging theory to argue that domestic factors – elite perception, strategic culture, and state capacity – shape how each country responds to international pressure. Kazakhstan’s leaders have seen the threat of Russian re-absorption as central, which pushed them to create a strategic culture focused on connectivity and to invest heavily in a professional diplomatic corps. In contrast, Uzbekistan’s leadership, especially under Karimov, viewed internal instability as just as dangerous as outside threats. That mindset led to a strategic culture of self-reliance and a more personalized, less institutionalized approach to foreign policy. My comparative case study tracks these dynamics from 2013 to 2025, using process tracing to get at the underlying causes. The analysis shows that state capacity is what matters most. Kazakhstan’s strong foreign service and diverse economy have supported a resilient hedging strategy, while Uzbekistan’s system, shaped so much by the presidency, has proved less robust. Both countries’ approaches have come under pressure since 2022. Still, the EU and India stepping up in the region has helped offset the shrinking room to maneuver. This research adds to neoclassical realist theory by showing exactly how state capacity mediates between big-power pressure and the actual direction of foreign policy. It pushes hedging theory forward too, demonstrating that rising powers can find ways to expand their strategic space even in a crowded field. For policymakers, the lesson here is clear: institutional investment is key to maintaining strategic autonomy.