Il confronto di alcuni modi di dire italiani e polacchi: analisi contrastiva e problemi di traduzione

Niniejsza praca poświęcona jest analizie kontrastywnej wybranych związków frazeologicznych włoskich i polskich. Analizie zostały poddane związki zawierające komponent somatyczny mano w języku włoskim i ręka w języku polskim. Celem badania jest określenie podobieństw i różnic miedzy obiema frazeologiami pod względem znaczenia, budowy, obrazu metaforycznego oraz stopnia ekwiwalencji tłumaczeniowej. W części teoretycznej przedstawiono podstawowe zagadnienia dotyczące frazeologii, właściwości jednostek frazeologicznych oraz frazeologii somatycznej, ze szczególnym uwzględnieniem roli metafory, metonimii i symboliki ręki. Część badawcza opiera się na analizie korpusu obejmującego trzydzieści trzy jednostki frazeologiczne, które zostały podzielone na trzy grupy: frazeologizmy o ekwiwalencji pełnej, częściowej oraz zerowej. Przeprowadzona analiza wykazała, że większość badanych jednostek posiada pełne odpowiedniki w obu językach, co świadczy o istnieniu wspólnych modeli konceptualizacji rzeczywistości opartych na doświadczeniu cielesnym, jednocześnie przypadki ekwiwalencji częściowej i zerowej potwierdzają wpływ czynników kulturowych i językowych na sposób tworzenia oraz interpretacji związków frazeologicznych.

This thesis presents a contrastive analysis of selected Italian and Polish phraseological units containing the somatic components mano ‘hand’ in Italian and ręka ‘hand’ in Polish. The study aims to identify similarities and differences between the phraseological systems of the two languages with regard to meaning, structural form, metaphorical imagery, and degree of translation equivalence. The theoretical part provides an overview of the fundamental concepts of phraseology, the defining properties of phraseological units, and somatic phraseology, with particular emphasis on the role of metaphor, metonymy, and the symbolism of the hand. The empirical part is based on a corpus comprising thirty-three phraseological units, which are classified into three groups according to their degree of equivalence: full, partial, and zero equivalence. The analysis demonstrates that the majority of the units examined have full equivalents in both languages, suggesting the existence of shared patterns of conceptualisation grounded in bodily experience. At the same time, instances of partial and zero equivalence highlight the influence of cultural and linguistic factors on the formation and interpretation of phraseological units.

La presente tesi propone un’analisi contrastiva di alcune unità fraseologiche italiane e polacche contenenti i componenti somatici mano in italiano e ręka in polacco. L’obiettivo dello studio è individuare le analogie e le differenze tra i sistemi fraseologici delle due lingue con riferimento al significato, alla struttura, all’immagine metaforica e al grado di equivalenza traduttiva. La parte teorica presenta i principali concetti relativi alla fraseologia, le proprietà delle unità fraseologiche e la fraseologia somatica, con particolare attenzione al ruolo della metafora, della metonimia e del simbolismo della mano. La parte empirica si basa sull’analisi di un corpus costituito da trentatré unità fraseologiche, suddivise in tre gruppi in base al grado di equivalenza: equivalenza piena, parziale e zero. L’analisi condotta ha evidenziato che la maggior parte delle unità esaminate presenta equivalenti pieni nelle due lingue, suggerendo l’esistenza di modelli condivisi di concettualizzazione della realtà fondati sull’esperienza corporea. Al contempo, i casi di equivalenza parziale e zero evidenziano l’influenza di fattori culturali e linguistici sulla formazione e sull’interpretazione delle unità fraseologiche.