Zadośćuczynienie pieniężne za szkodę niemajątkową spowodowaną niewykonaniem lub nienależytym wykonaniem umowy

Tematem rozprawy doktorskiej jest problematyka zadośćuczynienia pieniężnego za szkodę niemajątkową wynikającą z niewykonania lub nienależytego wykonania umowy. W pracy doktorskiej poddano analizie dostępne w obowiązującym porządku prawnym instrumenty indemnizacji uszczerbków niematerialnych w ramach kontraktowej odpowiedzialności odszkodowawczej. Podstawowym celem badań było jednak ustalenie optymalnego modelu ochrony interesów niemajątkowych w stosunkach kontraktowych. Wypowiedzi wyrażane we współczesnej literaturze oraz rozwiązania wynikające z prawa Unii Europejskiej nie pozostawiają wątpliwości co do potrzeby zmiany obowiązującej regulacji. Zasadnicze znaczenie ma zatem, nie tyle określenie możliwości kompensacji szkody niemajątkowej w ramach kontraktowej odpowiedzialności odszkodowawczej de lege lata, co sformułowanie wniosków pozwalających na odpowiednie rozwiązanie tego problemu w przyszłości.

Praca doktorska składa się z dwóch podstawowych części. Pierwsza część (obejmująca rozdział pierwszy, drugi i trzeci) ma charakter deskryptywny. Rozdział pierwszy został poświęcony wyjaśnieniu podstawowych pojęć i zasad istotnych z perspektywy tematu rozprawy. Analizie poddane zostało pojęcie szkody oraz charakter zadośćuczynienia pieniężnego, jak również zakres zastosowania zasady pełnej kompensacji szkody oraz zasady restytucji. W drugim rozdziale omówiony został rozwój instytucji zadośćuczynienia pieniężnego za szkodę niemajątkową wynikającą z niewykonania umowy. Przedstawione rozważania dotyczą zarówno zagranicznych systemów prawnych, jak i prawa polskiego. W rozdziale trzecim analizie została poddana dopuszczalność zasądzenia zadośćuczynienia pieniężnego za szkodę niemajątkową wynikającą z niewykonania lub nienależytego wykonania umowy de lege lata. W tej kwestii omówione zostało zagadnienie zbiegu roszczeń odszkodowawczych, możliwość umownego rozszerzenia zakresu szkody prawnie relewantnej na szkodę niemajątkową, instytucja kary umownej oraz dopuszczalność przyznawania zadośćuczynienia pieniężnego za szkodę niemajątkową wynikającą z niewykonania umowy o podróż.

Druga część pracy (obejmująca rozdział czwarty) ma na celu ustalenie optymalnego modelu kompensacji szkody niemajątkowej w kontraktowym reżimie odpowiedzialności odszkodowawczej. W pierwszej kolejności ocenie poddano argumenty wysuwane przeciwko możliwości dochodzenia zadośćuczynienia pieniężnego w ramach odpowiedzialności odszkodowawczej ex contractu. Następnie wyodrębnione zostały kategorie sytuacji, w których szkoda niemajątkowa powstała w wyniku niewykonania umowy przez dłużnika powinna podlegać kompensacji. Klasyfikacja przypadków, w których niewykonanie umowy może doprowadzić do powstania szkody niemajątkowej pozwoliła na zidentyfikowanie optymalnych zasad przyznawania zadośćuczynienia pieniężnego w ramach kontraktowej odpowiedzialności odszkodowawczej.