Umorzenie postępowania w procesie cywilnym

Przedmiotem rozprawy jest instytucja umorzenia postępowania w procesie cywilnym. Rozważania zawarte w pierwszym rozdziale skupiają się wokół zagadnień ogólnych i zmierzają do wyjaśnienia konstrukcyjnych podstaw umorzenia oraz osadzenia go w strukturze procesu cywilnego. Punktem wyjścia do dalszych analiz uczyniono pojęcie umorzenia postępowania wraz z wyjaśnieniem jego etymologii oraz zreferowaniem klasycznych ujęć tej instytucji w polskiej procesualistyce cywilnej. Następnie postawiono pytanie o relację umorzenia do prawa do sądu. Rozważono, czy z konstytucyjnego punktu widzenia orzeczenie to nie stanowi naruszenia prawa do sądu w aspekcie prawa do wyroku, a w konsekwencji – prawa do sądu w ogólności. Następnie przedmiotem oceny uczyniono stosunek, jaki zachodzi pomiędzy zakończeniem postępowania z następczych przyczyn procesowych a istotą i celem procesu. Poddano weryfikacji powszechnie panujące przekonanie o negatywnej zależności zachodzącej pomiędzy celem procesu a sytuacjami, w których postępowanie kończy się bez merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Zwrócono uwagę na dogmatycznoprawne fundamenty instytucji umorzenia postępowania oraz ich historyczne i prawnoporównawcze tło. We wstępnej części pracy dokonano także rozróżnienia umorzenia ze względu na przedmiot (zakres) tej czynności decyzyjnej sądu. Począwszy od pierwszego rozdziału rozważania ogniskują się na równoległym zaprezentowaniu ogólnej podstawy umorzenia z art. 355 § 1 k.p.c. oraz tzw. upadku instancji. Znalazło to również odzwierciedlenie w drugim rozdziale pracy, poświęconym przedstawieniu przyczyn umorzenia postępowania w procesie cywilnym. Rozdziałowi temu przyświecała intencja szczegółowego zbadania i wyjaśnienia okoliczności, których następczy brak negatywnie wpływa na możliwość zbadania sprawy co do meritum. Istotne znaczenie należy przypisać rozważaniom na temat przesłanki potrzeby ochrony prawnej oraz zbędności wydania wyroku. Uwagi te w głównej mierze skupiły się na analizie dwupostaciowości ogólnej podstawy umorzenia zawartej w art. 355 § 1 k.p.c. Doprowadziły one do wniosku, że zbędność wydania wyroku w rozumieniu art. 355 § 1 k.p.c. nie powinna być rozpatrywana przez pryzmat odpadnięcia roszczenia procesowego bądź jego dalszego trwania. Po zaprezentowaniu problematyki przyczyn umorzenia postępowania w procesie cywilnym, przedstawiono omawianą instytucję przez pryzmat sposobu, w który się dokonuje. W rozważaniach tych dążono także do wyjaśnienia, jak postępowanie, które stało się zbędne lub niedopuszczalne, podlega zakończeniu w innych systemach prawnych. Zważywszy że instytucja umorzenia postępowania nie jest powszechnie znana w obcych ustawodawstwach, uwagi te miały istotne znaczenie poznawcze przy ocenie polskich rozwiązań. Analizie poddano w szczególności wpływ zwarcia ugody sądowej oraz cofnięcia powództwa ze zrzeczeniem się roszczenia na sposób zakończenia postępowania w sprawie. W rozdziale czwartym zbadano skutki umorzenia postępowania w procesie cywilnym, a w rozdziale piątym przedstawiono instytucję umorzenia w ujęciu dynamicznym przez opis metodologii działań sądu w zakresie badania podstaw do zakończenia postępowania z następczych przyczyn procesowych. W ostatnim rozdziale pracy ukazano zaś problematykę kontroli umorzenia postępowania począwszy od postępowania toczącego się w pierwszej instancji aż po opis wybranych, nadzwyczajnych środków zaskarżenia.

The thesis deals with the subject of annulment of civil proceedings. In the first chapter the author analyses general issues which aim at explaining the structural grounds of the institution. The etymological background of the term “annulment” was presented along with classical approaches to it in the Polish civil procedure doctrine. Subseqently, annulment of proceedings was analysed in relation to a party’s right to due process, including the right to obtain a decision on the merits. This part of the thesis included constitutional considerations regarding the question whether annulment of proceedings infringed a party’s right to court. These considerations were followed by the analysis of a connection between annulment of civil proceedings and the aim of civil process. It resulted in challenging the traditional view about a negative relation between the aim of civil process and the situations, in which the proceedings ends without a decision on the merits. Next, the author analysed the dogmatic grounds of the institution as well as their historic and comparative background. The author analysed the causes which arise in the course of the proceedings and prevent the court from reaching a substantive verdict. This part of the thesis focuses on critical interpreation of the grounds of annulment provided for by article 355 § 1 of the Polish Code of Civil Procedure.The assessment of Polish law was accompanied by comparative studies, which allowed to juxtapose the Polish solutions with foreign ones. The thesis subsequently deals with the way in which the civil proceedings ends depending on the ground which necessitates the extinction of the proceedings. Comparative analysis allowed for postulates with regard to modification of certain solutions adopted in the Polish law. In the fifth chapter the author presented the methodology of the court’s actions regarding examination of the grounds leading to annulment. The last chapter of the thesis deals with the problem of appellate measures and the ways in which the decision of the court stating annulment of proceedings can be challenged.