Społeczno-kulturowe konteksty cielesności oraz seksualności w sferze publicznej i prywatnej. Granice wstydu i wstrętu w poradnictwie medycznym

Celem pracy doktorskiej jest analiza fenomenów cielesności, seksualności, wstydu i wstrętu w relacji lekarz – pacjent. Przyjęta w rozprawie perspektywa prowadzenia rozważań teoretycznych jak i realizowania badań opiera się na założeniach socjologii codzienności. Dysertacja składa się z dwóch głównych części: teoretycznej i badawczej. Pierwsza, przybliża zagadnienia teoretyczne dotyczące relacji lekarz – pacjent, takie jak: problematyka medykalizacji, zagadnienie biowładzy Michela Foucaulta i instytucji totalnych Ervinga Goffmana oraz wybrane teoretyczne ujęcia relacji lekarz – pacjent z perspektywy badaczy społecznych. Część teoretyczna przedstawia także kwestie cielesności, seksualności, wstydu i wstrętu na płaszczyźnie refleksji społecznej, opisując ich społeczne uwarunkowania, czego przykładem jest koncepcja procesu cywilizacji Norberta Eliasa. Część badawcza prezentuje wyniki i wnioski płynące z pięćdziesięciu na wpół ustrukturyzowanych wywiadów indywidualnych przeprowadzonych z lekarkami i lekarzami, mającymi tak zwany „pierwszy kontakt z pacjentem”, na temat fenomenów ciała, seksu oraz zawstydzenia i obrzydzenia w relacji lekarz – pacjent. Badanie jest podporządkowane trzem głównym problemom badawczym:

1. Problematyce wstydu i wstrętu w relacji lekarz – pacjent w ujęciu zasad interakcji Ervinga Goffmana oraz koncepcji pracy emocjonalnej autorstwa Arlie Russell Hochschild.
2. Fenomenologicznej analizie relacji lekarz – pacjent w ujęciu socjologii fenomenologicznej Alfreda Schütza.
3. Intersubiektywnemu rozumieniu fenomenów cielesności, seksualności, wstydu i wstrętu przez każdą ze stron relacji lekarz – pacjent w ujęciu socjologii fenomenologicznej Alfreda Schütza. Badanie przedstawia przede wszystkim perspektywę oraz doświadczenia lekarek i lekarzy związane z przejawami cielesności, seksualności, wstydu i wstrętu, które mają miejsce w ramach relacji lekarz – pacjent. Osoby badane ukazują pracę lekarza „od kuchni”, przybliżają perspektywę tego zawodu znaną wyłącznie jednostkom, które same go wykonują. Przeprowadzone wywiady wskazują, że wbrew zadaniowej postawie powszechnie przyjmowanej przez środowisko lekarskie oraz procesom standaryzacji obecnym w medycynie, czynniki trudno uchwytne, niedające się ani obliczyć ani zmierzyć, takie jak sfera emocjonalna, czy cielesność i seksualność człowieka mają duże znaczenie w relacji lekarz – pacjent. Ponadto, analiza wypowiedzi osób badanych skłania do refleksji na temat sfery publicznej i prywatnej. Badanie pokazuje, że cechą charakterystyczną dla omawianej relacji lekarz – pacjent oraz obecnych w jej ramach przejawów cielesności, seksualności, wstydu i wstrętu jest nieustanne przenikanie, a wręcz „mieszanie się” domen życia prywatnego i publicznego, między którymi trudno jest wyznaczyć granicę.

The aim of the doctoral dissertation is to analyze the phenomena of corporality, sexuality, shame and disgust in the doctor-patient relationship. The perspective of theoretical considerations and research adopted in the dissertation is based on the assumptions of the sociology of everyday life. The dissertation consists of two main parts: theoretical and research. The first one presents theoretical issues related to the doctor-patient relationship, such as: the issue of medicalisation, the idea of Michel Foucault's biopower and the concept of Erving Goffman' s total institutions and selected theoretical approaches to the doctor-patient relationship from the perspective of social researchers. The theoretical part also presents the issues of corporality, sexuality, shame and disgust in terms of social reflection, describing their social determinants, as exemplified by the concept of the civilizing process of Norbert Elias. The research part presents the results and conclusions of fifty semi-structured individual interviews with physicians, who have the so-called "first contact with the patient", on the phenomenon of body, sexuality, embarrassment and disgust in the doctor-patient relationship. The research is subordinated to three main research problems:

1. The problematics of shame and disgust in the doctor-patient relationship in terms of Erving Goffman's interaction order and the concept of emotional labour by Arlie Russell Hochschild.
2. Phenomenological analysis of the doctor-patient relationship in terms of phenomenological sociology of Alfred Schütz.
3. Intersubjective understanding of the phenomena of corporeality, sexuality, shame and disgust by each side of the doctor-patient relationship in terms of phenomenological sociology of Alfred Schütz. The research presents, first of all, the perspective and experiences of doctors related to the manifestations of corporality, sexuality, shame and disgust that take place within the doctor-patient relationship. Interviewees present the work of the doctor "from the backstage" and bring closer the perspective of this profession, which is known only by the individuals who carry it out themselves. The interviews show that contrary to the task-based attitude, which is commonly adopted by the medical community and the processes of standardization present in medicine, such factors which are difficult to grasp and cannot be calculated or measured, as the emotional sphere or human corporeality and sexuality, are of great importance in the doctor-patient relationship. In addition, the analysis of the statements of the respondents leads to reflections on the public and private spheres. The research shows that the characteristic feature of the discussed doctor-patient relationship and the manifestations of corporality, sexuality, shame and disgust present inside it, is the constant permeation, or even "mixing", of the domains of private and public life, between which it is difficult to draw a line.