Zakaz dyskryminacji w dostępie do dóbr i usług a prawa podstawowe usługobiorców i usługodawców w prawie Unii Europejskiej

Praca poświęcona jest relacjom pomiędzy zakazem dyskryminacji w dostępie dóbr i usług a prawami podstawowymi usługobiorców i usługodawców w prawie Unii Europejskiej, jak również relacjom pomiędzy tymi prawami. Głównym celem pracy było przeanalizowanie wzajemnych stosunków między wskazywanymi pojęciami oraz określenie metod rozwiązywania ewentualnych konfliktów między nimi.

W pracy zidentyfikowano trzy główne hipotezy badawcze. Pierwsza z nich zakłada, że na tle zakazu dyskryminacji w dostępie do dóbr i usług dochodzi do konfliktów między prawami podstawowymi usługobiorców i usługodawców uniemożliwiającymi pełną realizację każdego z nich. Druga z tez opiera się z kolei na założeniu, że w sytuacji konfliktu prawa podstawowe każdej ze stron pełnią inną funkcję – podmiot dyskryminowany może powołać się na przysługujące mu prawa podstawowe celem wzmocnienia ochrony prawnej przed nierównym traktowaniem (np. powołanie się na prawo do ochrony danych osobowych w przypadku profilowania), zaś podmiot dyskryminujący celem uzasadniania swojego działania noszącego znamiona nierównego traktowania (np. powołanie się na wolność myśli, sumienia i religii w przypadku odmowy świadczenia usługi). Trzecia hipoteza badawcza opiera się natomiast na założeniu, że prawo Unii Europejskiej nie dostarcza jednoznacznej metodologii pozwalającej na rozwiązywanie konfliktów powstających między prawami podstawowymi w kontekście zakazu dyskryminacji w dostępie do dóbr i usług.

Przed pracą postawiono cztery cele badawcze. Pierwszym z nich było dokonanie analizy podstawowych pojęć związanym z zakazem dyskryminacji w prawie Unii Europejskiej w świetle specyfiki dostępu do dóbr i usług oraz ustalenie, które z tych pojęć i w jakim zakresie mają zastosowanie do wskazywanego obszaru życia społecznego. Drugim celem badawczym było dokonanie analizy zakresu podmiotowego i przedmiotowego omawianego zakazu, dzięki czemu możliwe było ustalenie, do jakich kategorii podmiotów i w jakim zakresie zakaz ten znajduje zastosowanie (np. problem osób prawnych), a także jakie kategorie dóbr i usług obejmuje (np. problem usług świadczonych w interesie ogólnym). Trzecim celem było zbadanie, czy unijny system ochrony praw podstawowych zawiera metodologię rozwiązywania sporów między prawami podstawowymi, a jeśli nie, czy zawiera jakiekolwiek elementy umożliwiające stworzenie takiej metodologii. Czwarty cel badawczy to dokonanie analizy praw podstawowych usługobiorców i usługodawców relewantnych dla dostępu do dóbr i usług oraz określenie dzięki temu, w jakim relacje prawa te wchodzą z zakazem dyskryminacji i na czym polegają ewentualnie występujące między nimi konflikty.

W rozdziale pierwszym zdefiniowano ramy prawne zakazu dyskryminacji w dostępie do dóbr i usług w prawie Unii Europejskiej, a także podstawowe pojęcia związane z tym zakazem takie jak nierówne traktowanie, dyskryminacja bezpośrednia czy też dyskryminacja pośrednia. Rozdział drugi poświęcono omówieniu systemu ochrony praw podstawowych w Unii Europejskiej, a także charakterowi tych praw. Przedstawiona została w nim również typologia konfliktów między prawami podstawowymi oraz metodologia ich rozwiązywania bazująca m.in. na orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. W rozdziale trzecim przeanalizowano zakres podmiotowy oraz przedmiotowy zakazu dyskryminacji w dostępie do dóbr i usług w prawie Unii Europejskiej. Poruszono w nim problemy m.in. nierównego traktowania osób prawnych oraz zdefiniowania pojęć takich jak dobra i usługi. Rozdział czwarty poświęcono analizie praw podstawowych usługobiorców z perspektywy ich relacji do zakazu dyskryminacji w dostępie do dóbr i usług a także praw podstawowych usługodawców. Rozdział piąty analogicznie poświęcono omówieniu tych praw podstawowych usługodawców, które wchodzą w pewne relacje z zakazem dyskryminacji oraz prawami podstawowymi usługobiorców.

This doctoral dissertation is devoted to the prohibition of discrimination in access to goods and services in the context of customers’ and service providers’ fundamental rights in the European Union law, as well as the relation between these rights. The main aim of this dissertation was to thoroughly analyse the mutual relationship between the abovementioned concepts and to determine possible methods of solving potential conflicts among them.

There are three main hypotheses identified in the dissertation. In the first one, it is assumed that discrimination in access to goods and services leads to conflict between the fundamental rights of customers and those of service providers. This, in turn, leads to the lack of possibility to fulfil the rights of both parties. The second hypothesis is based on the assumption that in case of conflict, the fundamental rights of each party serve different purposes – a discriminated person may rely on their fundamental rights in order to strengthen legal protection against unequal treatment, and the discriminating person to justify their act of unequal treatment. The third hypothesis is based on the assumption that the European Union law does not provide any unequivocal methodology allowing conflict resolution relating to the fundamental rights in the context of the prohibition of discrimination in access to goods and services.

There are four research objectives established prior to having started the dissertation. The first one was to analyse basic concepts relating to discrimination in the European Union law with emphasis on the specificity of access to goods and services and to determine which of these concepts, and to what extent, apply to the indicated area of social life. The second research objective was to analyse the personal and material scope of discrimination in question, which made it possible to determine to which categories of persons and to what extent such discrimination applies and which categories of goods and services it includes. The third objective was to examine whether the EU system for the protection of fundamental rights contains a methodology for the resolution of conflict between fundamental rights, and if not, whether it contains any elements enabling the creation of such a methodology. The fourth research objective was to analyse the fundamental rights of customers and service providers which are relevant to access of goods and services, and to determine the relationship between these rights and the prohibition of discrimination and what the potential conflicts between them may be.

The first chapter defines the legal framework for the prohibition of discrimination in access to goods and services in European Union law, as well as the basic concepts related to this prohibition such as unequal treatment, direct discrimination and indirect discrimination. The second chapter is devoted to describing the system of protection of fundamental rights in the European Union, as well as nature of these rights. It also presents a typology of conflicts between fundamental rights and a methodology to solve them. This methodology is based on, among others, on the case law of the Court of Justice of the European Union. The third chapter analyses the personal and material scope of the prohibition of discrimination in access to goods and services in European Union law. The analysis of issues such as unequal treatment of legal persons and the definition of goods and services was done. The fourth chapter is devoted to the analysis of the fundamental rights of consumers from the perspective of the relationship to the prohibition of discrimination in access to goods and services as well as the fundamental rights of service providers. The fifth chapter, similarly, discusses these fundamental rights of service providers, which come into some relation with the prohibition of discrimination and fundamental rights of consumers.