Onset-Driven Processes in OT from the Perspective of Selected Germanic and Slavic Languages

Niniejsza rozprawa dotyczy zagadnienia epentezy spółgłosek przed samogłoskami wybranych językach germańskich i słowiańskich. Rozprawa podzielona jest na sześć rozdziałów. Rozdział 1 wprowadza pojęcie epentezy spółgłoskowej. W rozdziale wymieniono również cele rozprawy oraz przedstawiono modele teoretyczne istotne dla analizy w kolejnych rozdziałach. Rozdział 2 zawiera opis typologiczny przedwokalnej epentezy spółgłosek w wyżej wymienionych językach. Typologia podzielona jest na dwie główne części, omawiające odpowiednio pozycję epentezy oraz rodzaj epentetycznego segmentu. Część poświęcona rodzajowi segmentu epentetycznego pokazuje, że istnieje kilka typów spółgłosek epentetycznych. Ta część rozdziału 2 ma na celu zilustrowanie, że jakość wstawionej spółgłoski może się różnić w zależności od kilku czynników. Rozdział 3 przedstawia wybrane analizy teoretyczne epentezy. Rozdział pokazuje, w jaki sposób podejścia teoretyczne analizowały ten proces. Rozdział podzielony jest na dwie główne części, które ilustrują dwa różne modele teoretyczne, podejście generatywne i to zorientowane na słuchacza. Omówienie modeli generatywnych obejmuje fonologię SPE, fonologię autosegmentalną i teorię optymalności wraz z jednym z jej rozszerzeń, derywacyjną teorią optymalności (DOT). W ujęciu teorii optymalności uważa się, że przedwokalne wstawianie spółgłosek jest motywowane potrzebą zapewnienia sylabom nagłosu. Sekcja opisująca podejście do zmiany dźwięku zorientowanej na słuchacza rzuca nowe światło na pewne zjawiska, takie jak wstawianie półsamogłosek (takich jak /j/ i /w/) pomiędzy samogłoskami W wybranej literaturze uważa się, że przejście od jednej samogłoski określonego typu do kolejnej wymaga efektu fonetycznego percepcyjnie podobnego do półsamogłoski. Rozdział 4 formułuje propozycję analizy teoretycznej, opierając się na założeniach wspomnianych modeli teoretycznych. Zaproponowany model analizy został podzielony na dwie części, ponieważ osobno rozpatruje epentezę na początku słowa oraz w rozziewie samogłoskowym. W pierwszej części zasugerowano, że epenteza półsamogłoski na początku słowa jest motywowana przez potrzebę zapewniania nagłosu, ponieważ półsamogłoski, które pojawiają się na początku słowa, nie mogą być wynikiem przejścia interwokalicznego. Z perspektywy analizy formalnej pokazano, że teoria optymalności ma odpowiednie narzędzia do wyjaśnienia tej obserwacji językowej. Druga część proponowanego modelu analizy dotyczy epentezy półsamogłoski w pozycji interwokalicznej. Zasugerowano, że fonologia nie jest konieczna do wyjaśnienia tego procesu. Zamiast tego stosowany jest model zorientowany na słuchacza, według którego półsamogłoski pojawiają się jako naturalny efekt fonetyczny, a zatem wstawianie półsamogłosek nie powinno być postrzegane jako fonologiczny proces epentezy. Do tej pory nie wyjaśniono w literaturze, czy istnieje różnica artykulacyjna oraz percepcyjna w realizacji pomiędzy różnymi typami półsamogłosek. W celu weryfikacji, przeprowadzono więc dwa badania eksperymentalne mające na celu zbadanie percepcji tych półsamogłosek przez użytkowników języka polskiego. W rozdziale 5 omówiono metody, cele, procedury i wyniki dwóch badań behawioralnych przeprowadzonych na użytkownikach języka polskiego. Oba badania mają na celu ustalenie, czy istnieje percepcyjna różnica między półsamogłoskami leksykalnymi i przejściowymi/epentetycznymi. Wyniki obu eksperymentów, w których badani usłyszeli nagrania nieprawdziwych słów zakończonych na i , wskazały, że nie ma percepcyjnej różnicy między półsamogłoskami leksykalnymi a tymi przejściowymi/epentetycznymi. Taki wynik sugeruje, że proponowany model analizy półsamogłosek interwokalnych jako segmentów przejściowych, przedstawiony szczegółowo w rozdziale 4, jest wystarczający do wyjaśnienia zjawiska pojawienia się półsamogłosek interwokalnych. Rozdział 6 podsumowuje główne punkty dyskusji. Wskazuje również kierunki dalszych możliwych badań nad zagadnieniem.

This dissertation addresses the issue of prevocalic consonant epenthesis in selected Germanic and Slavic languages. The dissertation is divided into six chapters. Chapter 1 introduces the concept of prevocalic consonant insertion and lists the goals of the dissertation and introduces the theoretical models relevant for the analysis. Chapter 2 provides a typological outline of prevocalic consonant epenthesis in the languages listed above. The typology is divided into two main parts, discussing the site of epenthesis and the quality of the epenthetic segment, respectively. The part devoted to the quality of the epenthetic segment shows that epenthetic consonants may be of several types. This part of Chapter 2 aims to demonstrate that the quality of the inserted consonant may vary depending on several factors. Chapter 3 presents selected formal analyses of prevocalic consonant epenthesis proposed to date. It is shown how different theoretical approaches have captured the process cross-linguistically. The chapter is divided into two main parts, which illustrate generative and listener-oriented approaches, respectively. The discussion of generative models includes SPE Phonology, Autosegmental Phonology, and Optimality Theory, alongside one of its extensions, Derivational Optimality Theory. In optimality-theoretic accounts, prevocalic consonant insertion is assumed to be motivated by the need for syllables to have onsets. The section describing the listener-oriented approach to sound change shows that the account sheds new light on certain phenomena, such as intervocalic glide insertion. The discussed account shows that intervocalic transition from or to high vowels requires a formant transition perceptually similar to a glide. Chapter 4 puts forward a theoretical analysis of prevocalic consonant epenthesis, drawing on the assumptions of the aforementioned theoretical models. The proposed model of analysis considers word-initial and intervocalic epenthesis separately. It is argued that word-initial glide epenthesis is onset-driven, as the glides which appear word-initially cannot be a result of an intervocalic transition. On the theoretical side, it is shown that Optimality Theory has the proper tools to account for the process. As for intervocalic glide insertion, which is common cross-linguistically, it is proposed that phonological universals are not necessary to explain the process. Instead, the listener-oriented model is employed, according to which the intervening glides emerge as a natural phonetic effect, and thus intervocalic glide insertion should not be viewed as an onset-driven process. However, there is no consensus in the literature as to the phonetic realization of lexical and transitional (or epenthetic) glides. It remains unclear, whether there is an articulatory and perceptual difference in the realization of those different types of glides. Thus, two experimental studies, described in Chapter 5 are conducted to examine the perception of those glides by users of Polish. Chapter 5 discusses the methods, goals, procedures, and results of two behavioral studies conducted on users of Polish. Both studies aimed to determine whether there is a perceptual difference between lexical and transitional/epenthetic glides. The results of both studies, in which the participants were exposed to the recordings of nonce words spelled and , indicated that there is no perceptual difference between lexical and transitional/epenthetic glides. Such an outcome suggests that the proposed model of analysis of intervocalic glides as transitional segments, as laid out in Chapter 4, is sufficient to account for the emergence of intervocalic glides. Chapter 6 presents the conclusions and provides directions for further study.