Podział pracy językowej a społeczna produkcja znaczeń. Przyczynek do krytyki teorii znaczenia

Głównym zagadnieniem, które podejmuję w tej rozprawie jest problem znaczeń i ich produkcji. Punktem wyjścia prowadzonych tu rozważań jest przekonanie, że badanie społecznego charakteru języka nie powinno być obojętne na powiązanie warunków sytuacji mowy z całością warunków społecznych. W tym zakresie rozważania te zawierają krytykę tradycyjnej teorii znaczenia, która, przez abstrahowanie od tych warunków, zakłada zarazem ich wyidealizowany obraz. Zagadnieniem, które służy mi do ujęcia problemu rozprawy w odpowiednie analityczne ramy jest podział pracy językowej. Koncepcja podziału pracy językowej pozwala na obiecujące ujęcie trzech podstawowych kwestii, które nasuwa przyjęta w tej pracy perspektywa. Po pierwsze pozwala uwzględnić pozycje społeczne mówiących jako istotne nie tylko wewnątrz danej sytuacji mowy, ale także w ramach stosunków produkcji semantycznej. Po drugie pozwala postawić problem produkcji znaczeń jako praktycznej, społecznej aktywności, raczej niż czegoś, co wydarza się spontanicznie zgodnie z wewnętrzną, autonomiczną logiką komunikacji. W końcu otwiera także możliwość prześledzenia relacji między produkcją semantyczną a całością warunków społecznej produkcji i reprodukcji. W pierwszym rozdziale przedstawiam problem oddziaływania czynników społecznych na język i możliwych teoretycznych sposobów ich uwzględnienia, na tym tle wprowadzając zagadnienie podziału pracy językowej. Problem ten poddaję krytycznej rewizji, zwracając szczególną uwagę na zależności między pozycjami społecznymi mówiących, a ich pozycjami w ramach podziału pracy językowej. Rozdział drugi poświęcam społecznym użyciom języka oraz temu, jakie miejsce w tej problematyce może zająć problem znaczenia. Na tej podstawie formułuję tezę o determinacji funkcji znaczeń w ramach praktyk społecznych i przedstawiam możliwe rozróżnienie podstawowych funkcji znaczeń. Rozdział trzeci zawiera natomiast próbę konstrukcji modelu produkcji semantycznej dokonującej się w praktykach społecznych. Model ten pozwala powiązać problem produkcji znaczeń z ich rolą w ramach koordynującej i konstytutywnej organizacji praktyk. W tym świetle produkcja znaczeń okazuje się funkcją i do pewnego stopnia także czynnikiem produkcji i reprodukcji społecznej w ogóle. Wskazuję również na potrzebę uwzględnienia relacji między lokalnymi podziałami pracy językowej w ramach określonych praktyk, a globalnym podziałem pracy językowej – zachodzącym między aktorami różnych praktyk. W zakończeniu wracam do problemu podziału pracy językowej, omawiając tę koncepcję raz jeszcze w świetle poczynionych wcześniej ustaleń. Z tego podsumowania wyprowadzam wniosek, zgodnie z którym stosunki społeczne wytwarzają znaczenia i wyrażają się w nich w taki sposób, że kontrola nad znaczeniami przypada w największym stopniu tym aktorom, którzy dysponują największą mocą w ramach społecznego podziału pracy. Krytyczna teoria stosunków językowych nie może zatem abstrahować od problemu znaczenia, jednak znaczenia powinno się przy tym rozumieć przede wszystkim jako utrwalone agregaty procesów pragmatycznych – działań wobec obiektów i aktorów społecznego świata .W końcu, wskazuję także na potrzebę podjęcia dalszych badań, obejmujących zarówno próbę systematycznego przekładu zaproponowanego modelu na kategorie teorii znaczenia, jak i zwrot ku ustaleniom empirycznych nauk społecznych.