Rola straty i separacji od rodzica w rozwoju kompetencji emocjonalnych i interpersonalnych młodych dorosłych

W pracy podjęty został problem dotyczący długotrwałych konsekwencji śmierci rodzica lub rozwodu doświadczonych w dzieciństwie lub adolescencji. Zgodnie z założeniami teorii przywiązania Bowlby’ego strata lub separacja są traktowane jako ważne czynniki prowadzące do zaburzeń i nieprzystosowania w późniejszym życiu. Stąd przewidywano, że młodzi dorośli, a także ich rodzice, którzy doświadczyli utraty będą, w porównaniu do osób z rodzin pełnych, częściej reprezentowali style nieufne, a rzadziej ufny. Ponadto poziom kompetencji emocjonalnej i interpersonalnych młodych dorosłych będzie zależał od doświadczenia utraty, stylu przywiązania oraz wybranych czynników charakteryzujących środowisko rodzinne badanych. Style przywiązania mierzone były przy użyciu kwestionariusza RQ Bartholomew i Horowitza. Pozytywność reprezentacji matki i ojca badano przy użyciu zmodyfikowanej „Mapy Przestrzeni Życiowej Rodziny” Mostwin. Do pomiaru wsparcia, jakie dziecko otrzymało po utracie oraz odroczonej reakcji rodzica na utratę zastosowano skale skonstruowane na potrzeby badania. Jakość relacji małżeńskiej sprawdzono przy użyciu kwestionariusza DAS Spaniera. Natomiast do pomiaru poziomu kompetencji emocjonalnej użyto KKE Leopold, a do zbadania kompetencji interpersonalnych kwestionariusza ICQ-R Buhrmestera i współpracowników w adaptacji autorki badań. W badaniu wzięło udział łącznie 120 młodych dorosłych (w tym: 19 osieroconych, 51 dzieci rozwodników i 50 osób z rodzin pełnych) w wieku 18-25 lat oraz ich 107 rodziców. Wykazano, że poziom kompetencji interpersonalnych zależy od wieku, w którym nastąpiła utrata. Osoby, młodsze w chwili utraty charakteryzował niższy poziom kompetencji interpersonalnych niż osoby, które utraciły rodzica w okresie dorastania. Okazało się, że samo doświadczenie utraty nie różnicowało poziomu kompetencji emocjonalnej i interpersonalnych. Rodzice, którzy utracili partnera, w porównaniu do rodziców w trwałych związkach małżeńskich, częściej reprezentowali style nieufne oraz wyższe ich nasilenie, a rzadziej ufny i o niższym natężeniu. Takich różnic nie wykazano u ich dorosłych dzieci. Zarówno w przypadku rodziców, jak i dzieci osoby ufne były częściej w związku niż nieufne. Młodzi dorośli o ufnych stylach przywiązania wykazują wyższy poziom kompetencji emocjonalnej i interpersonalnych niż osoby o stylach nieufnych. Prawidłowość ta dotyczy przede wszystkim tych, których rodzice rozwiedli się.

The dissertation investigates long-term consequences of parental death or divorce experienced in childhood or adolescence. According to Bowlby’s attachment theory, loss or separation are important risk factors for mental disorders and lack of adjustment in adulthood. It was hypothesized that young adults and their parents who experienced loss would be characterized by insecure attachment more often than people without such experience. It was also expected that a level of these young adults’ emotional and interpersonal competences would be associated with experience of loss, attachment style and selected factors of family environment. Attachment styles were assessed using questionnaire RQ by Bartholomew and Horowitz. Positiveness of mother’s and father’s representations were measured using a modified ‘Map of Family Living Space’ by Mostwin. To asses the level of support that a child received after a loss of parent and a level of parental delayed reaction to this loss, questionnaire with scales were devised. A quality of marital relationship was assessed using questionnaire DAS by Spanier. An emotional competence was measured with the use of questionnaire KKE by Leopold, and interpersonal competences using questionnaire ICQ-R by Buhrmester et al adapted by author. A group of 120 young adults (19 bereaved, 51 children of divorced parents and 50 from intact families; ranging in age from 18 to 25), and their parents (N=107) took part in the study. The results of this research show that a level of interpersonal competences is associated with an age when a child lost a parent. People who as children lost their parents through death or divorce as adults are less interpersonally competent than those who lost their parents in adolescence. A loss experience was not associated with a level of emotional or interpersonal competences. Moreover, parents who lost their partners as compared to parents without such experience were characterized by insecure attachment styles and higher intensity of these styles more often, while less often by secure styles and lower intensity of those styles. Such results were not find among their adult children. Both parents and their adult children with secure attachment were more likely to have a current romantic relationship. Young adults characterized by secure styles were more competent emotionally and interpersonally as compared to those with insecure styles. This association was the most robust for young adults who experienced their parents divorce.