La crisi della famiglia in ”Teorema” di Pier Paolo Pasolini

Niniejsza praca podejmuje analizę kryzysu rodziny burżuazyjnej w Teoremacie Piera Paola Pasoliniego – dziele unikalnym pod względem formy, powstałym równolegle jako film i powieść. Na początku przedstawiono kontekst historyczno-literacki: omówiono przemiany społeczne i polityczne powojennych Włoch, ewolucję wizerunku rodziny w literaturze i jej rolę, a także kluczowe założenia biografii oraz poglądów Pasoliniego – zwłaszcza jego antyburżuazyjny radykalizm. Po zarysowaniu niezbędnych podstaw teoretycznych praca przechodzi do analizy samego dzieła: opisano różnice i podobieństwa między wersją filmową a literacką, a następnie przeprowadzono szczegółowy opis kryzysu każdego z pięciu głównych bohaterów: wszystkich członków rodziny oraz służącej Emilii, która jako jedyna potrafi przyjąć wizytę gościa jako inicjację do świętości. Ujawniono również elementy narracyjne, które katalizują lub podkreślają ten kryzys: przeanalizowano symboliczne znaczenie postaci gościa, będącego destrukcyjną hierofanią otwierającą się na wielość znaczeń, oraz innych metaforycznych obrazów obecnych w utworze.W pracy wyciągnięto wniosek, że Teoremat Pasoliniego to alegoryczna opowieść o upadku całego ówczesnego społeczeństwa, ukazanym przez pryzmat jednej rodziny, której kryzys nabiera wymiaru ideologicznego, symbolicznego i autobiograficznego. Postać gościa jest personalną wizją sacrum Pasoliniego, a otwarte zakończenie nie daje rozwiązania, lecz zaprasza jedynie do obserwacji upadku.

The thesis analyzes the crisis of the bourgeois family in Teorema by Pier Paolo Pasolini - a unique work in terms of form, developed simultaneously as both a film and a novel. The study begins with a historical and literary context: it discusses the social and political transformations of postwar Italy, the evolution of the image and function of the family in literature, and key aspects of Pasolini’s biography and worldview - especially his radical anti-bourgeois stance. After outlining the necessary theoretical framework, the thesis proceeds to analyze the work itself: it describes the similarities and differences between the film and literary versions, followed by a detailed examination of the crisis experienced by each of the five main characters - all members of the family and the maid Emilia, who is the only one capable of receiving the guest’s visit as an initiation into holiness. Narrative elements that catalyze or emphasize the crisis are also revealed: the symbolic meaning of the guest – a destructive hierophany open to multiple interpretations, is analyzed, along with other metaphorical images present in the work. The conclusion is that Pasolini’s Teorema is an allegorical story about the collapse of the entire contemporary society, portrayed through the prism of a single family whose crisis acquires ideological, symbolic, and autobiographical dimensions. The guest represents Pasolini’s personal vision of the sacred, and the open ending offers no resolution, but merely invites the viewer to witness the fall.

Il presente lavoro analizza la crisi della famiglia borghese in Teorema di Pier Paolo Pasolini, un’opera unica nella forma, nata contemporaneamente come film e come romanzo. All’inizio viene presentato il contesto storico-letterario: si discutono i cambiamenti sociali e politici dell’Italia del dopoguerra, l’evoluzione dell’immagine e del ruolo della famiglia nella letteratura, nonché gli aspetti fondamentali della biografia e del pensiero di Pasolini, in particolare il suo radicalismo antiborghese. Dopo aver delineato le basi teoriche necessarie, il lavoro passa all’analisi dell’opera: vengono descritte le somiglianze e le differenze tra la versione cinematografica e quella letteraria, seguite da un’analisi dettagliata della crisi vissuta da ciascuno dei cinque protagonisti principali: tutti i membri della famiglia e la domestica Emilia, che è l’unica capace di accogliere la visita dell’ospite come un’iniziazione alla santità. Si mettono in luce anche gli elementi narrativi che catalizzano o sottolineano tale crisi: si analizza il significato simbolico della figura dell’ospite, una ierofania distruttiva aperta alla molteplicità di interpretazioni, e di altre immagini metaforiche presenti nell’opera. La tesi conclude che Teorema di Pasolini è un racconto allegorico sul crollo dell’intera società contemporanea, rappresentato attraverso il prisma di una singola famiglia la cui crisi assume una dimensione ideologica, simbolica e autobiografica. La figura dell’ospite rappresenta la visione personale del sacro di Pasolini, e il finale aperto non propone una soluzione, ma invita semplicemente ad assistere alla caduta.