POJĘCIE BENEFICIAL OWNER W ŚWIETLE STANDARDÓW MIĘDZYNARODOWYCH ZE SZCZEGÓLNYM UWZGLĘDNIENIEM PRAKTYKI POLSKIEJ - NARZĘDZIE PRECYZUJĄCE ZASADY ALOKACJI DOCHODU CZY SUI GENERIS KLAUZULA ANTYABUZYWNA ?

Celem pracy jest analiza pojęcia beneficial owner w świetle międzynarodowego prawa podatkowego, ze szczególnym uwzględnieniem polskiego ustawodawstwa, praktyki interpretacyjnej i praktyki orzeczniczej. Punkt wyjścia stanowi pytanie, czy instytucja ta pełni przede wszystkim funkcję precyzującą zasady alokacji dochodu, czy też- wbrew genezie- przekształciła się ona w sui generis klauzulę antyabuzywną. Analizie poddano zarówno normatywne źródła pojęcia beneficial owner, jak i jej praktyczne zastosowanie w międzynarodowym obrocie prawnym. Praca przedstawia ewolucję koncepcji beneficial owner na gruncie dorobku OECD, począwszy od prac Grup Roboczych nr 21 i 27, przez Raport o Spółkach Conduit z 1986 r., aż po zmiany w Konwencji Modelowej i Komentarzach z lat 2003, 2014 i 2017. Identyfikuje ona i poddaje analizie sprzeczności w stanowisku OECD, wykazując, że początkowo pojęcie BO traktowano jako narzędzie alokacyjne, z czasem jednak przesunięto jego funkcję w stronę zwalczania unikania opodatkowania, by ostatecznie próbować tę funkcję ograniczyć poprzez wprowadzenie klauzul LOB i PPT. W części pracy poświęconej prawu Unii Europejskiej szczególną uwagę poświęcono analizie Dyrektyw Interest & Royalties oraz Parent-Subsidiary, a także orzeczeniom Trybunału Sprawiedliwości UE w tzw. Sprawach Duńskich. Autor wskazuje na brak jednolitego rozumienia BO w unijnym porządku prawnym, a także niejednoznaczne, często wewnętrznie sprzeczne stanowisko TSUE wobec relacji między unijnym a międzynarodowym rozumieniem tego pojęcia. Rozdział dotyczący wybranych jurysdykcji (podzielony odpowiednio na: common law i kontynentalne) ukazuje rozbieżności w stosowaniu klauzuli BO i ich wpływ na spójność globalnego systemu podatkowego. Szczegółowej analizie poddano również polskie prawo podatkowe, praktykę organów i sądów administracyjnych, ze szczególnym uwzględnieniem najnowszych Objaśnień Ministra Finansów z 3 lipca 2025 r. Praca stanowi jedną z pierwszych prób oceny ich wpływu na praktykę stosowania przepisów o podatku u źródła w Polsce. Autor wskazuje, że mimo ograniczonych prób zbliżenia do międzynarodowych standardów, polska praktyka pozostaje z nimi jawnie niezgodna, zarazem cechując się niespójnością oraz nadmiernie szerokim rozumieniem antyabuzywnym BO- tj. w stopniu, .który umożliwia odmowę statusu BO chociażby w oparciu o przesłankę sztuczności. Zastosowano metodę formalno-dogmatyczną, wzbogaconą o elementy metody historyczno-prawnej oraz prawnoporównawczej. Wnioski pracy wskazują, że choć pojęcie BO pozostaje konstrukcją niejednoznaczną w świetle całokształtu związanych z nią źródeł prawa, należy postulować jej węższą interpretację, w zakresie oddziaływania antyabuzywnego zastępując ją klauzulami PPT i LOB. Autor rozważa także zasadność dalszego utrzymywania tej instytucji w obrocie prawnym w obecnym kształcie.

The aim of this thesis is to analyse the concept of beneficial owner in the light of international tax law, with particular emphasis on Polish legislation, interpretative practice and case law. The starting point is the question of whether this institution primarily serves to clarify the rules for income allocation or whether, contrary to its origins, it has transformed into a sui generis anti-abuse clause. The analysis covers both the normative sources of the concept of beneficial owner and its practical application in international legal practice. The paper presents the evolution of the concept of beneficial owner in the OECD's work, starting with the work of Working Groups 21 and 27, through the 1986 Report on Conduit Companies, to the changes in the Model Convention and Commentaries of 2003, 2014 and 2017. It identifies and analyses contradictions in the OECD's position, showing that initially the concept of BO was treated as an allocation tool, but over time its function shifted towards combating tax avoidance, and ultimately an attempt was made to limit this function by introducing LOB and PPT clauses. In the part of the thesis devoted to European Union law, particular attention is paid to the analysis of the Interest & Royalties and Parent-Subsidiary Directives, as well as the rulings of the Court of Justice of the European Union in the so-called Danish Cases. The author points to the lack of a uniform understanding of BO in the EU legal order, as well as the ambiguous, often internally contradictory position of the CJEU on the relationship between the EU and international understanding of this concept. The chapter on selected jurisdictions (divided into common law and continental law) highlights the differences in the application of BO clauses and their impact on the coherence of the global tax system. Polish tax law and the practice of administrative authorities and courts have also been analysed in detail, with particular emphasis on the latest Official Guidance of the Minister of Finance of 3 July 2025. The work is one of the first attempts to assess its impact on the practice of applying withholding tax regulations in Poland. The author points out that despite limited attempts to align with international standards, Polish practice remains clearly inconsistent with them, while also being characterised by incoherence and an excessively broad understanding of BO anti-abuse, i.e. to an extent that allows BO status to be denied even on the basis of artificiality. A formal-dogmatic method was applied, with elements of the historical-legal and comparative-legal methods. The conclusions of the study indicate that although the concept of BO remains ambiguous in the light of the sources of law related to it, a narrower interpretation should be postulated, replacing it with PPT and LOB clauses in terms of its anti-abusive impact. The author also considers the legitimacy of maintaining this institution in the legal order in its current form.