Samopoznanie między filozofią a rytuałem. Teurgia jako praktyka duchowa w neoplatonizmie

dc.abstract.en	The thesis analyzes the evolution of the concept of self-knowledge in Neoplatonism, transitioning from Plotinus's purely intellectual therapy of the soul to the ritual practice of Iamblichus's theurgy. The main argument is that theurgy was not a departure from philosophy, but its soteriological and ritual completion, emerging in response to the insufficiency of human reason in the pursuit of divine union. Plotinus considered self-knowledge a purely intellectual process involving contemplation (theōria) and the gradual purification of the soul from material influences, which was meant to lead to union with the One in a state of ecstasy (ekstasis). A key shift was introduced by Iamblichus, who argued that the soul descends entirely into the body, rendering it helpless and incapable of returning to the divine on its own. According to Iamblichus, contemplation alone was insufficient, and divine intervention was necessary, which manifested through theurgy, a practice he defined as a divine work (theourgia). In theurgy, a key role was played by symbols (synthēmata) - material ones like stones and herbs, and verbal ones in the form of unspeakable names. These symbols were intended to serve as carriers of divine power and enable union (henōsis), which was a process of ontological transformation, not merely the acquisition of knowledge. Proclus, synthesizing the ideas of Plotinus and Iamblichus, combined contemplation with theurgy, creating a complete system where self-knowledge was both the beginning and the goal of philosophy. He believed that a true philosopher must also be a theurgist, using philosophy to understand the structure of being and theurgy to practically achieve union. The legacy of theurgy endured, and its concepts were rediscovered in the Renaissance by thinkers like Marsilio Ficino, forming the basis for Hermetic philosophy.
dc.abstract.pl	Praca analizuje ewolucję pojęcia samopoznania w neoplatonizmie, przechodząc od czysto intelektualnej terapii duszy u Plotyna do rytualnej praktyki teurgicznej Jamblicha. Główna teza pracy wskazuje, że teurgia nie stanowiła odejścia od filozofii, lecz jej soteriologiczne i rytualne dopełnienie, które pojawiło się w odpowiedzi na niewystarczalność ludzkiego rozumu w dążeniu do zjednoczenia z boskością. Plotyn uznawał samopoznanie za proces czysto intelektualny, polegający na kontemplacji (theōria) i stopniowym oczyszczaniu duszy z wpływów materii, co miało prowadzić do zjednoczenia z Jednem w stanie ekstazy (ekstasis). Kluczową zmianę wprowadził Jamblich, który argumentował, że dusza zstępuje w ciało całkowicie, co czyni ją bezradną i niezdolną do samodzielnego powrotu do boskości. Według Jamblicha, sama kontemplacja nie wystarczała, a konieczna była boska interwencja, manifestująca się poprzez teurgię, którą definiował jako ,,boskie działanie” (theourgia). W teurgii, kluczową rolę odgrywały symbole (synthēmata) - materialne, takie jak kamienie i zioła, oraz werbalne, w postaci ,,niewypowiadalnych imion”. Te symbole miały służyć jako nośniki boskich mocy i umożliwiać zjednoczenie (henōsis), które było procesem ontologicznej transformacji, a nie tylko zdobywaniem wiedzy. Proklos, dokonując syntezy myśli Plotyna i Jamblicha, połączył kontemplację z teurgią, tworząc kompletny system, w którym samopoznanie było zarówno początkiem, jak i celem filozofii. Uważał on, że prawdziwy filozof musi być jednocześnie teurgiem, wykorzystując filozofię do poznania struktury bytu, a teurgię do praktycznego osiągnięcia zjednoczenia. Dziedzictwo teurgii przetrwało i zostało na nowo odkryte w renesansie przez myślicieli takich jak Marsilio Ficino, stając się podstawą dla filozofii hermetycznej.
dc.affiliation	Uniwersytet Warszawski
dc.affiliation.department	Wydział Filozofii
dc.contributor.author	Kraskowska, Aleksandra
dc.contributor.promoter	Łapiński, Krzysztof
dc.contributor.reviewer	Damski, Michał
dc.contributor.reviewer	Łapiński, Krzysztof
dc.date.defence	2025-09-10
dc.date.issued	2025
dc.date.submitted	2025-09-08
dc.identifier.apd	245282
dc.language	pl
dc.language.other	en
dc.publisher	Uniwersytet Warszawski
dc.rights	ClosedAccess
dc.subject.en	Self-knowledge
dc.subject.en	Theurgy
dc.subject.en	Plotinus
dc.subject.en	Iamblichus
dc.subject.en	Proclus
dc.subject.en	Neoplatonism
dc.subject.en	Ritual
dc.subject.en	Philosophy
dc.subject.en	Symbols
dc.subject.en	Soul.
dc.subject.pl	Samopoznanie
dc.subject.pl	teurgia
dc.subject.pl	Plotyn
dc.subject.pl	Jamblich
dc.subject.pl	Proklos
dc.subject.pl	neoplatonizm
dc.subject.pl	rytuał
dc.subject.pl	filozofia
dc.subject.pl	symbole
dc.subject.pl	dusza.
dc.title	Samopoznanie między filozofią a rytuałem. Teurgia jako praktyka duchowa w neoplatonizmie
dc.title.alternative	A Self-knowledge Between Philosophy and Ritual. Theurgy as a Spiritual Practice in Neoplatonism.
dc.type	BachelorThesis