Upamiętniania zmarłych dzieci w Polsce i Litwie XVI w. (do 1580 r.) – geneza, funkcje i konteksty kulturowe

dc.abstract.en	The aim of this dissertation is to analyze the forms and cultural functions of commemorating deceased children in Renaissance Poland and Lithuania. The study focuses on the earliest manifestations of such practices. The chronological boundary is set in the 1580s, a decade that witnessed significant cultural, customary, and religious changes, related, among other things, to the reception of the resolutions of the Council of Trent (1545–1563), which also influenced children’s funerary culture. The principal source base consists of funerary memorials, including tomb monuments and children’s or family epitaphs, analyzed both in terms of inscriptions and their accompanying effigies. A second group of sources comprises the so-called literary epitaphs. The practices of commemorating deceased children are examined in the context of the social and religious status of the child in Old Polish society, with particular emphasis on the nobility. The characteristics of these commemorations take into account gender and social patterns as well as eschatological beliefs connected with the Catholic concepts of childhood innocence, the communion of saints, and children’s intercession. These phenomena are analyzed in the context of the emerging eschatological doctrines of Reformation denominations during the period under study. The dissertation discusses both the origins of motifs, topoi, and forms of commemoration, and their functions within the family, society, and noble and religious communities. The issues are presented in the broader context of the confessional, social, and cultural diversity of the Jagiellonian monarchy. Foreign influences and analogies, particularly the possible impact of Italian, German, and Central European patterns, were also taken into consideration. The analyzed issues may contribute to a better understanding of the history of childhood as well as the spirituality and customs of early modern Polish society. They may also serve as a complement to general studies on funerary culture in this period.
dc.abstract.pl	Celem pracy jest analiza form i kulturowych funkcji upamiętniania zmarłych dzieci w okresie renesansu w Polsce i na Litwie. Skupiono się na najwcześniejszych przejawach tego rodzaju praktyk. Cezurę czasową stanowią lata 80. XVI wieku. Na przestrzeni tej dekady doszło bowiem do zmian zarówno kulturowych, obyczajowych jak i religijnych, związanych m.in. z recepcją postanowień Soboru Trydenckiego (1545–1563), które wpłynęły także na dziecięcą kulturę funeralną. Zasadniczą podstawę źródłową pracy stanowią upamiętnienia nagrobne, w ramach których omówiono nagrobki oraz epitafia dziecięce i rodzinne, analizując zarówno treści inskrypcji, jak i towarzyszące im często przedstawienia. Drugą grupę źródeł stanowią tzw. epitafia literackie. Analizowane praktyki komemoracji zmarłych dzieci rozpatrzone zostały w kontekście statusu społecznego i religijnego dziecka w społeczeństwie staropolskim, ze szczególnym uwzględnieniem stanu szlacheckiego. Charakterystyka upamiętnień uwzględnia wzorce płciowe, stanowe oraz wierzenia eschatologiczne, związane z katolicką koncepcją dziecięcej niewinności, świętych obcowania i wstawiennictwa dzieci, w kontekście wykształcających się w badanym okresie doktryn eschatologicznych wyznań reformacyjnych. W pracy omówiono zarówno genezę motywów, toposów i form komemoracji, jak i ich funkcje pełnione w rodzinie, społeczeństwie oraz we wspólnocie stanowej i religijnej. Omawiane zagadnienia starano się ująć w kontekście zróżnicowania wyznaniowego, społecznego i kulturowego monarchii Jagiellonów. Pod uwagę wzięto jednak także wpływy i analogie zagraniczne, uwzględniając potencjalne oddziaływanie wzorców włoskich, niemieckich i środkowoeuropejskich. Analizowane zagadnienia mogą przyczynić się do lepszego poznania historii dzieciństwa oraz duchowości i obyczajowości społeczeństwa staropolskiego. Stanowić mogą także uzupełnienie ogólnych badań nad kulturą funeralną w tym okresie.
dc.affiliation	Uniwersytet Warszawski
dc.affiliation.department	Wydział Historii
dc.contributor.author	Nowak, Klaudia
dc.contributor.promoter	Janicki, Marek
dc.contributor.reviewer	Janicki, Marek
dc.contributor.reviewer	Choińska-Mika, Jolanta
dc.date.defence	2025-09-12
dc.date.issued	2025
dc.date.submitted	2025-08-27
dc.identifier.apd	244657
dc.language	pl
dc.language.other	en
dc.publisher	Uniwersytet Warszawski
dc.rights	ClosedAccess
dc.subject.en	commemoration of children
dc.subject.en	funerary culture
dc.subject.en	tomb monuments
dc.subject.en	epitaphs
dc.subject.en	funerary inscriptions
dc.subject.en	mourning literature
dc.subject.en	sites of memory
dc.subject.en	history of childhood
dc.subject.pl	upamiętnienia dzieci
dc.subject.pl	kultura funeralna
dc.subject.pl	nagrobki
dc.subject.pl	epitafia
dc.subject.pl	inskrypcje nagrobne
dc.subject.pl	literatura żałobna
dc.subject.pl	miejsca pamięci
dc.subject.pl	historia dzieciństwa
dc.title	Upamiętniania zmarłych dzieci w Polsce i Litwie XVI w. (do 1580 r.) – geneza, funkcje i konteksty kulturowe
dc.title.alternative	Commemorations of deceased children in Poland and Lithuania in the 16th century (up to 1580): origins, functions and cultural contexts
dc.type	MasterThesis