Zeznania naocznych świadków jako źródło wiedzy. Prawne, psychologiczne i epistemologiczne wymiary oceny wiarygodności świadectwa

dc.abstract.en	This paper addresses the issue of assessing the credibility of witness testimony in Polish criminal proceedings, approaching it from an interdisciplinary perspective at the intersection of criminal procedural law, forensic psychology and epistemology. Its specific aim is to identify the epistemic conditions under which witness testimony may constitute a justified basis for making findings of fact. The thesis demonstrates that the traditional, dogmatic framework of free evaluation of evidence (Article 7 of the Code of Criminal Procedure) and judicial intuition do not eliminate cognitive errors, which justifies the need to supplement legal assessment with scientific tools. To fully illuminate the issue, the thesis draws on the results of empirical research into the unreliability of memory processes and discusses the premises of two epistemological concepts: Elizabeth Fricker and Alvin Goldman’s procedural reliabilism. These theories served as a conceptual framework to demonstrate that the assessment of the credibility of witness testimony should encompass two dimensions: an assessment of the reliability of the witness’s cognitive processes and an analysis of the conditions under which the message is received by the judicial authority. The thesis demonstrates that selected institutions of the Polish legal system can be described as functionally combining both these philosophical perspectives through the complementary roles of the judge (responsible for active assessment in Fricker’s approach) and the expert psychologist (providing information on factors influencing the witness’s cognitive processes in Goldman’s approach). This analysis has highlighted the risk of so-called epistemic injustice, where a court’s assessment is based on unreliable behavioural indicators (such as an assessment of a witness’s stress or self-confidence), interpreted through the prism of prejudices. The conclusion presents a proposal for methodological integration based on Susan Haack’s foundherentism and the Polish MASAM model, which helps to limit intuitive assessments of a witness in favour of a structured analysis of the message and the conditions under which it was produced.
dc.abstract.pl	Praca podejmuje problematykę oceny wiarygodności zeznań świadków w polskim procesie karnym, ujmując ją interdyscyplinarnie, na styku prawa karnego procesowego, psychologii sądowej oraz epistemologii. Jej szczegółowym przedmiotem jest określenie epistemicznych warunków, w których zeznania świadków mogą stanowić uzasadnioną podstawę dokonywania ustaleń faktycznych. W pracy wskazano, że tradycyjne, dogmatyczne ramy swobodnej oceny dowodów (art. 7 k.p.k.) oraz intuicja sędziowska nie eliminują błędów poznawczych, co uzasadnia potrzebę uzupełnienia oceny prawnej narzędziami naukowymi. Dla pełnego naświetlenia problemu w pracy wykorzystano wyniki empirycznych badań nad zawodnością procesów pamięciowych oraz omówiono założenia dwóch koncepcji epistemologicznych: redukcjonistycznego ujęcia Elizabeth Fricker oraz procesualnego reliabilizmu Alvina Goldmana. Teorie te posłużyły jako ramy konceptualne do wykazania, że ocena wiarygodności zeznań świadka powinna obejmować dwa wymiary: ocenę rzetelności procesów poznawczych świadka oraz analizę warunków odbioru komunikatu przez organ procesowy. W pracy wskazano, że wybrane instytucje polskiego systemu prawnego można opisać jako funkcjonalnie łączące obie te perspektywy filozoficzne poprzez komplementarne role sędziego (odpowiadającego za aktywną ocenę w ujęciu Fricker) oraz biegłego psychologa (dostarczającego informacji o czynnikach wpływających na procesy poznawcze świadka w ujęciu Goldmana). Analiza ta pozwoliła wskazać ryzyko wystąpienia tzw. niesprawiedliwości epistemicznej, gdy ocena sądu opiera się na zawodnych wskaźnikach behawioralnych (jak ocena stresu czy pewności siebie świadka), interpretowanych przez pryzmat uprzedzeń. W konkluzji przedstawiono propozycję integracji metodologicznej opartej na foundherentyzmie Susan Haack oraz polskim modelu MASAM, co pozwala ograniczyć intuicyjną ocenę osoby świadka na rzecz ustrukturyzowanej analizy komunikatu i warunków jego powstania.
dc.affiliation	Uniwersytet Warszawski
dc.affiliation.department	Wydział Filozofii
dc.contributor.author	Gąsiorowska, Krzysztofa
dc.contributor.promoter	Kuś, Katarzyna
dc.contributor.reviewer	Kuś, Katarzyna
dc.contributor.reviewer	Gęgotek, Joanna
dc.date.defence	2026-07-17
dc.date.issued	2026
dc.date.submitted	2026-07-13
dc.identifier.apd	254160
dc.language	pl
dc.language.other	en
dc.publisher	Uniwersytet Warszawski
dc.rights	ClosedAccess
dc.subject.en	epistemology of testimony
dc.subject.en	reliabilism
dc.subject.en	Elizabeth Fricker
dc.subject.en	Alvin Goldman
dc.subject.en	eyewitness testimony
dc.subject.en	credibility
dc.subject.en	forensic psychology
dc.subject.en	Polish criminal procedure
dc.subject.pl	epistemologia świadectwa
dc.subject.pl	reliabilizm
dc.subject.pl	Elizabeth Fricker
dc.subject.pl	Alvin Goldman
dc.subject.pl	zeznania świadków naocznych
dc.subject.pl	wiarygodność
dc.subject.pl	psychologia sądowa
dc.subject.pl	polski proces karny
dc.title	Zeznania naocznych świadków jako źródło wiedzy. Prawne, psychologiczne i epistemologiczne wymiary oceny wiarygodności świadectwa
dc.title.alternative	Eyewitness testimony as a source of knowledge. The legal, psychological and epistemological dimensions of assesing the credibility of testimony
dc.type	BachelorThesis