Działalność Związku Radzieckiego w Iranie w latach 1945-1946 w świetle brytyjskich dokumentów

dc.abstract.en	This paper is devoted to an analysis of the Iranian crisis of 1945–1946 from the British perspective and to the way in which Great Britain interpreted the Soviet Union’s actions toward Iran. The aim of the study was to examine the British perception of Soviet policy, the significance of Iran in London’s strategy, and the impact of the crisis on the formation of the postwar international order and the beginnings of the Cold War. The study examines how British political elites perceived the USSR’s actions in Iran and how this influenced their policy toward Tehran and the United Nations. The first part presents the historical and geopolitical significance of Iran as an arena of great-power rivalry. Particular attention is paid to the importance of oil, the position of the Anglo-Iranian Oil Company, and Iran’s role as a buffer state between the Soviet Union and British interests in the Middle East. Next, the study discusses the expansion of Soviet influence in northern Iran, the situation following World War II, and Moscow’s policy toward Iranian Azerbaijan and the Mahabad Republic. A key part of this study is an analysis of British Foreign Office and Cabinet Records. These documents reveal that London viewed the USSR’s actions as an attempt to permanently expand its influence in the Middle East, a threat to the balance of power, and a danger to British strategic and economic interests. The Iranian crisis also marked a period of gradual change in the British perception of the Soviet Union—from cautious cooperation to growing distrust. The thesis also highlights the significance of the United Nations as a new arena for disputes among great powers. Iran thus became one of the first countries to use the UN to internationalize a conflict involving a great power. However, the crisis revealed the organization’s limitations and the growing importance of British-American cooperation in the face of Moscow’s policies. Ultimately, the events in Iran became one of the first Cold War conflicts and a harbinger of the subsequent global rivalry between East and West.
dc.abstract.pl	Praca jest poświęcona analizie kryzysu irańskiego z lat 1945-1946 z perspektywy brytyjskiej oraz sposobowi, w jaki Wielka Brytania interpretowała działania Związku Radzieckiego wobec Iranu. Celem badania było ukazanie brytyjskiej percepcji polityki sowieckiej, znaczenia Iranu w strategii Londynu oraz wpływu kryzysu na kształtowanie się powojennego ładu międzynarodowego i początków zimnej wojny. W pracy postawiono pytanie, w jaki sposób brytyjskie elity polityczne postrzegały działania ZSRR w Iranie oraz jak to wpływało na ich politykę wobec Teheranu i Organizacji Narodów Zjednoczonych. W pierwszej części przedstawiono historyczne i geopolityczne znaczenie Iranu jako obszaru rywalizacji mocarstw. Szczególną uwagę poświęcono znaczeniu ropy naftowej, pozycji Anglo-Iranian Oil Company oraz roli Iranu jako państwa buforowego między Związkiem Sowieckim a brytyjskimi interesami na Bliskim Wschodzie. Następnie omówiono rozwój wpływów radzieckich w północnym Iranie, sytuację po II wojnie światowej oraz politykę Moskwy wobec Azerbejdżanu Irańskiego i Republiki Mahabadzkiej. Kluczową część pracy stanowi analiza brytyjskich dokumentów Foreign Office i Cabinet Records. Wynika z nich, że Londyn postrzegał działania ZSRR jako próbę trwałego rozszerzenia wpływów na Bliskim Wschodzie, zagrożenie dla równowagi sił oraz niebezpieczeństwo dla brytyjskich interesów strategicznych i gospodarczych. Kryzys irański był również momentem stopniowej zmiany brytyjskiego postrzegania Związku Radzieckiego - od ostrożnej współpracy do coraz większej nieufności. Ukazano w pracy także znaczenie Organizacji Narodów Zjednoczonych jako nowej areny sporów mocarstw. Iran stał się zatem jednym z pierwszych państw, które wykorzystały ONZ do umiędzynarodowienia konfliktu z udziałem wielkiego mocarstwa. Kryzys pokazał jednak ograniczenia organizacji oraz rosnące znaczenie współpracy brytyjsko-amerykańskiej wobec polityki Moskwy. Ostatecznie wydarzenia w Iranie stały się jednym z pierwszych konfliktów zimnowojennych i zapowiedzią późniejszej globalnej rywalizacji między Wschodem a Zachodem.
dc.affiliation	Uniwersytet Warszawski
dc.affiliation.department	Wydział Historii
dc.contributor.author	Skuza, Bartłomiej
dc.contributor.promoter	Leśniewski, Michał
dc.contributor.reviewer	Szlanta, Piotr
dc.contributor.reviewer	Leśniewski, Michał
dc.date.defence	2026-07-13
dc.date.issued	2026
dc.date.submitted	2026-06-26
dc.identifier.apd	253676
dc.language	pl
dc.language.other	en
dc.publisher	Uniwersytet Warszawski
dc.rights	ClosedAccess
dc.subject.en	Iran
dc.subject.en	the Iranian crisis
dc.subject.en	the United Kingdom
dc.subject.en	the Soviet Union
dc.subject.en	the Cold War
dc.subject.en	the United Nations
dc.subject.en	Iranian Azerbaijan
dc.subject.en	the Anglo-Iranian Oil Company
dc.subject.en	the Foreign Office
dc.subject.en	the Middle East
dc.subject.pl	Iran
dc.subject.pl	kryzys irański
dc.subject.pl	Wielka Brytania
dc.subject.pl	Związek Radziecki
dc.subject.pl	zimna wojna
dc.subject.pl	ONZ
dc.subject.pl	Azerbejdżan Irański
dc.subject.pl	Anglo-Iranian Oil Company
dc.subject.pl	Foreign Office
dc.subject.pl	Bliski Wschód
dc.title	Działalność Związku Radzieckiego w Iranie w latach 1945-1946 w świetle brytyjskich dokumentów
dc.title.alternative	Soviet activities in Iran in 1945–1946 as reflected in British documents.
dc.type	BachelorThesis