“Es war ja Befehl”. NS-Täter vor Gericht („Die Ermittlung” von Peter Weiss)

dc.abstract.en	The subject of the present thesis is the way in which perpetrators of Nazi crimes are represented in Peter Weiss’s courtroom drama „Die Ermittlung”. I focus on the formula “Es war ja Befehl” (“It was an order”), which was one of the main defence strategies used by the defendants in the Frankfurt Auschwitz trials (1963–1965). These trials, together with the trial of Adolf Eichmann in Jerusalem (1961), form an important historical background and at the same time a point of reference for literary attempts to represent Nazi criminals, as discussed in the first chapter. In the introduction, I refer to Theodor W. Adorno’s reflections on the condition of literature after Auschwitz and to Hannah Arendt’s concept of the banality of evil, which helps to interpret the figures of the perpetrators. The second chapter is devoted to an analysis of Weiss’s work. In this chapter, I present the author’s biography and the structure of the drama. The third chapter focuses on three defendants who represent different types of perpetrators functioning within the camp system: Hans Stark, Wilhelm Boger and Robert Mulka. In the final chapter, I summarize the main arguments and general conclusions concerning the way in which literature represents Nazi criminals and attempts to expose their defence strategies.
dc.abstract.language	de
dc.abstract.other	Das Thema der vorliegenden Arbeit ist die Darstellung der Täter nationalsozialistischer Verbrechen in Peter Weiss’ Gerichtsdrama „Die Ermittlung”. Ich konzentriere mich auf die Formel „Es war ja Befehl“, die eine der wichtigsten Verteidigungsstrategien der Angeklagten in den Frankfurter Auschwitz-Prozessen (1963–1965) war. Diese Prozesse bilden, neben dem Prozess gegen Adolf Eichmann in Jerusalem (1961), einen wichtigen historischen Hintergrund und zugleich einen Bezugspunkt für literarische Versuche, nationalsozialistische Verbrecher darzustellen, worauf ich im ersten Kapitel eingehe. In der Einleitung beziehe ich mich auf Theodor W. Adornos Überlegungen zur Situation der Literatur nach Auschwitz sowie auf Hannah Arendts Konzept der Banalität des Bösen, das bei der Interpretation der Täterfiguren hilfreich ist. Das zweite Kapitel bildet eine Analyse von Weiss’ Werk. Darin stelle ich den Autor sowie die Struktur des Dramas vor. Das dritte Kapitel ist drei Angeklagten gewidmet, die verschiedene Typen von Tätern im Lagersystem repräsentieren: Hans Stark, Wilhelm Boger und Robert Mulka. Im letzten Kapitel fasse ich die dargestellten Thesen sowie die allgemeinen Schlussfolgerungen dazu zusammen, wie Literatur nationalsozialistische Verbrecher darstellt und versucht, ihre Verteidigungsstrategien zu entlarven.
dc.abstract.pl	Tematem niniejszej pracy jest sposób przedstawienia sprawców nazistowskich zbrodni w dramacie sądowym Petera Weissa „Die Ermittlung”. Koncentruję się na formule „Es war ja Befehl” („To był rozkaz”), która była jedną z głównych strategii obronnych stosowanych przez oskarżonych w frankfurckich procesach oświęcimskich (1963-1965). Stanowią one, obok procesu Adolfa Eichmanna w Jerozolimie (1961), ważne tło historyczne, a zarazem punkt odniesienia dla literackich prób przedstawienia nazistowskich zbrodniarzy, o czym piszę w rozdziale pierwszym. We wstępie odnoszę się do refleksji Theodora W. Adorna o kondycji literatury po Auschwitz oraz do koncepcji banalności zła Hanny Arendt, która pomaga w interpretacji postaci sprawców. Rozdział drugi stanowi analizę utworu Weissa. Przedstawiam w nim sylwetkę autora oraz strukturę dramatu. Rozdział trzeci poświęcony jest trzem oskarżonym, którzy reprezentują różne typy sprawców funkcjonujących w systemie obozowym: Hansowi Starkowi, Wilhelmowi Bogerowi i Robertowi Mulce. W rozdziale ostatnim podsumowuję przedstawione tezy oraz ogólne wnioski dotyczące sposobu, w jaki literatura przedstawia nazistowskich zbrodniarzy i próbuje demaskować ich strategie obrony.
dc.affiliation	Uniwersytet Warszawski
dc.affiliation.department	Wydział Neofilologii
dc.contributor.author	Kostrzewa, Natalia
dc.contributor.promoter	Daroch, Magdalena
dc.contributor.reviewer	Daroch, Magdalena
dc.contributor.reviewer	Jezierska-Wiśniewska, Agnieszka
dc.date.defence	2026-07-17
dc.date.issued	2026
dc.date.submitted	2026-07-06
dc.identifier.apd	253726
dc.language	de
dc.publisher	Uniwersytet Warszawski
dc.rights	ClosedAccess
dc.subject.en	Holocaust
dc.subject.en	Auschwitz
dc.subject.en	documentary theatre
dc.subject.en	Holocaust literature
dc.subject.en	Nazi trials
dc.subject.en	responsibility
dc.subject.en	memory
dc.subject.language	de
dc.subject.other	Holocaust
dc.subject.other	Auschwitz
dc.subject.other	Dokumentartheater
dc.subject.other	Lagerliteratur
dc.subject.other	NS-Prozesse
dc.subject.other	Verantwortung
dc.subject.other	Erinnerung
dc.subject.pl	Holokaust
dc.subject.pl	Auschwitz
dc.subject.pl	teatr dokumentalny
dc.subject.pl	literatura obozowa
dc.subject.pl	procesy zbrodniarzy nazistowskich
dc.subject.pl	odpowiedzialność
dc.subject.pl	pamięć
dc.title	“Es war ja Befehl”. NS-Täter vor Gericht („Die Ermittlung” von Peter Weiss)
dc.title.alternative	„To był przecież rozkaz”. Sprawcy zbrodni nazistowskich przed sądem („Die Ermittlung Petera Weissa).
dc.type	BachelorThesis