Gramatyka wiary: Filozoficzna analiza języka religijnego w myśli Ludwiga Wittgensteina

dc.abstract.en	This work addresses the problem of the status of religious language from the perspective of Ludwig Wittgenstein's philosophy, proposing a third way between cognitivism and non-cognitivism—the dominant positions in contemporary philosophy of religion. Cognitivism treats religious claims as cognitive judgments subject to empirical verification, while non-cognitivism reduces them to expressions of emotions or moral attitudes. Both positions share the assumption that the only paradigm of meaningful language is factual language. In light of the analyses conducted, the Wittgensteinian conception of the grammar of religious concepts allows this false dichotomy to be overcome. The methodology of the work is exegetical and hermeneutical in character, drawing on Wittgenstein's writings (Tractatus Logico-Philosophicus, Philosophical Investigations, On Certainty, Culture and Value, Lectures on Religious Belief) and secondary literature (Phillips, Kerr, Schönbaumsfeld, Cottingham, Bremer, Gomułka). The first chapter presents the evolution of Wittgenstein's thought from relegating religion to the sphere of the unsayable (Tractatus) to recognizing it as an autonomous language-game (Investigations). The second chapter analyzes the distinction between surface and depth grammar of religious concepts, demonstrating that the word God does not function as a name of a being but as a regulative concept establishing a system of reference. The third chapter examines the status of faith as a grammatical commitment, structurally akin to Wittgenstein's hinge propositions, defending this approach against charges of fideism and relativism. The main thesis holds that religious language constitutes an autonomous form of discourse with its own rationality and criteria of meaningfulness, irreducible to the logic of empirical language or pure emotional expression. Religion appears not as a competitor to science but as a guardian of meaning and depth of human experience.
dc.abstract.pl	Praca podejmuje problem statusu języka religijnego w perspektywie filozofii Ludwiga Wittgensteina, proponując „trzecią drogę między kognitywizmem a non-kognitywizmem — dominującymi stanowiskami we współczesnej filozofii religii. Kognitywizm traktuje twierdzenia religijne jako sądy poznawcze podlegające weryfikacji empirycznej, podczas gdy non-kognitywizm redukuje je do ekspresji emocji lub postaw moralnych. Oba stanowiska podzielają założenie, że jedynym paradygmatem sensownego języka jest język faktualny. W świetle przeprowadzonych analiz Wittgensteinowska koncepcja gramatyki pojęć religijnych pozwala przezwyciężyć tę fałszywą dychotomię. Metodologia pracy ma charakter egzegetyczny i hermeneutyczny, opierając się na pismach Wittgensteina (Traktat logiczno-filozoficzny, Dociekania filozoficzne, O pewności, Uwagi różne, Wykłady o wierze religijnej) oraz literaturze sekundarnej (Phillips, Kerr, Schönbaumsfeld, Cottingham, Bremer, Gomułka). W rozdziale pierwszym ukazano ewolucję myśli Wittgensteina od relegowania religii do sfery niewyrażalnego (Traktat) po uznanie jej za autonomiczną grę językową (Dociekania). Rozdział drugi analizuje rozróżnienie między gramatyką powierzchowną a głęboką pojęć religijnych, wykazując, że słowo „Bóg nie funkcjonuje jako nazwa bytu, lecz jako pojęcie regulatywne ustanawiające „system odniesienia. Rozdział trzeci bada status wiary jako „zobowiązania gramatycznego, strukturalnie zbliżonego do Wittgensteinowskich „zdań-zawiasów, broniąc tego ujęcia przed zarzutami fideizmu i relatywizmu. Główna teza głosi, że język religijny stanowi autonomiczną formę dyskursu z własną racjonalnością i kryteriami sensowności, nieredukowalną do logiki języka empirycznego ani czystej ekspresji emocjonalnej. Religia jawi się nie jako konkurentka nauki, lecz jako strażniczka sensu i głębi ludzkiego doświadczenia.
dc.affiliation	Uniwersytet Warszawski
dc.affiliation.department	Wydział Filozofii
dc.contributor.author	Urbanowski, Szymon
dc.contributor.promoter	Nowak, Marek
dc.contributor.reviewer	Działoszyński, Bartosz
dc.contributor.reviewer	Nowak, Marek
dc.date.defence	2026-02-19
dc.date.issued	2026
dc.date.submitted	2026-01-27
dc.identifier.apd	247328
dc.language	pl
dc.language.other	en
dc.publisher	Uniwersytet Warszawski
dc.rights	ClosedAccess
dc.subject.en	Wittgenstein
dc.subject.en	religious language
dc.subject.en	depth grammar
dc.subject.en	language-games
dc.subject.en	form of life
dc.subject.en	religious belief
dc.subject.en	hinge propositions
dc.subject.en	cognitivism
dc.subject.en	non-cognitivism
dc.subject.en	fideism
dc.subject.pl	Wittgenstein
dc.subject.pl	język religijny
dc.subject.pl	gramatyka głęboka
dc.subject.pl	gry językowe
dc.subject.pl	forma życia
dc.subject.pl	wiara religijna
dc.subject.pl	zdania-zawiasy
dc.subject.pl	kognitywizm
dc.subject.pl	non-kognitywizm
dc.subject.pl	fideizm
dc.title	Gramatyka wiary: Filozoficzna analiza języka religijnego w myśli Ludwiga Wittgensteina
dc.title.alternative	Grammar of Faith: A Philosophical Analysis of Religious Language in Ludwig Wittgenstein's Thought
dc.type	MasterThesis