Scenografie przełomów. Skutki heterotopii w polskich powieściach młodzieżowych

dc.abstract.pl	W tej pracy proponuję wykorzystanie pojęcia heterotopii Foucaulta według jednego z jego pomysłów – jako narzędzia z metaforycznej skrzynki, drogowskazu do dalszej analizy. Założenie badawcze brzmi „co o danej powieści młodzieżowej może nam powiedzieć heterotopia?”. W badaniach wspieram się geopoetyką i innymi pojęciami. Analizowane powieści to tryptyk: „Ten obcy” Ireny Jurgielewiczowej, „Siódme wtajemniczenie” Edmunda Niziurskiego i „Mój księżycowy pech” Jerzego Broszkiewicza. Każdej powieści poświęcam jeden rozdział. W pierwszym identyfikuję miejsce akcji „Tego obcego” – wieś – jako uniwersalne miejsce dla każdego czytelnika, a wyspę na rzece jako heterochronię. W tej interpretacji pojawienie się i odejście Zenka jest klamrą, a skutkiem jego odejścia jest przejście w nowy etap dojrzewania i koniec wyspy. Pada dziecięce marzenie o zatrzymaniu czasu. W drugim badam rolę przestrzeni twierdzy w całej powieści oraz jaką rolę odgrywa w dojrzewaniu Gustawa Cykorza. W tej teorii powieściowe związki – Matusi, Blokerzy, „trzeci związek” – są heterotopiami dewiacji. Szczególnie interesujące okazują się inspiracje Niziurskiego masonerią i skutki tych inspiracji dla interpretacji fabuły. W jeden dzień Gustaw Cykorz kończy zabawę i staje się nastolatkiem. Tytułowe wtajemniczenia zyskują inny wymiar, będący jednym z głównych morałów książki – to ilustracja procesu dojrzewania, dorastania, inicjacji i odkrywania prawdy o świecie. W trzecim zaś skupiam się na walce Pawła Kostala o szacunek. Cały świat powieści jawi się jako utopia, a bliski Kosmos jako odwrócona, nietolerancyjna heterotopia dewiacji. Jej nieprzyjazny i paradoksalny charakter oddają powieściowe dialogi. Paweł Kostal swoimi metodami przypomina Juliusza Verne’a z „80 dni dookoła świata”. Podobnie jak Gustaw Cykorz, w jeden dzień musi się zmierzyć z bardzo ważnym dla siebie problemem. Przyjęta metoda badawcza pozwala na wyciągnięcie licznych wniosków teoretycznoliterackich z powieści. Światy przedstawione są skonstruowane w nich różnymi taktykami: mapy, „okna” i sieci punktów. Znalazłem paralele m.in. w historiach Gustawa Cykorza oraz Pawła Kostala. Najważniejszy wniosek z pracy: wszystkie trzy powieści, niezależnie od czasu akcji, kompletnie różnych metod konstrukcji świata i schematów fabularnych opowiadają o dojrzewaniu i przechodzeniu w następny etap życiowy.
dc.affiliation	Uniwersytet Warszawski
dc.affiliation.department	Wydział Polonistyki
dc.contributor.author	Falenta, Stanisław
dc.contributor.promoter	Leszczyński, Grzegorz
dc.contributor.reviewer	Kostecka, Weronika
dc.contributor.reviewer	Leszczyński, Grzegorz
dc.date.defence	2024-09-27
dc.date.issued	2024
dc.date.submitted	2024-09-19
dc.identifier.apd	235224
dc.language	pl
dc.language.other	en
dc.publisher	Uniwersytet Warszawski
dc.rights	ClosedAccess
dc.subject.pl	heterotopia
dc.subject.pl	powieść młodzieżowa
dc.subject.pl	powieść dla młodzieży
dc.subject.pl	Michel Foucault
dc.subject.pl	Jerzy Broszkiewicz
dc.subject.pl	Irena Jurgielewiczowa
dc.subject.pl	Edmund Niziurski
dc.subject.pl	teoria literatury
dc.subject.pl	PRL
dc.subject.pl	dorastanie
dc.title	Scenografie przełomów. Skutki heterotopii w polskich powieściach młodzieżowych
dc.title.alternative	Scenery of changes. The consequences of heterotopia in Polish youth novels
dc.type	MasterThesis