Sprawności językowe w procesie fizjologicznego starzenia się. Na przykładzie grupy kobiet w okresie wczesnej i późnej starości

dc.abstract.pl	Celem badań było ocenienie wybranych sprawności językowych kobiet w okresie wczesnej i późnej starości oraz sprawdzenie, czy w ich wypowiedziach można zaobserwować ewentualne różnice mogące wynikać z naturalnego procesu starzenia się organizmu, zwłaszcza struktur mózgowych. Badaniem objętych zostało 20 kobiet – 10 w wieku 60–64 lat (okres wczesnej starości) i 10 w wieku 75–86 lat (okres późnej starości), studentek Uniwersytetu III wieku w Biskupcu lub Uniwersytetu III wieku w Barczewie, z wykształceniem średnim i bez stwierdzonych schorzeń, mogących istotnie wpływać na ich codzienne funkcjonowanie. Procedura badawcza obejmowała wypełnienie kwestionariusza wywiadu, badanie fluencji słownej oraz 2-3 minutową wypowiedź narracyjną. Zaprojektowany przeze mnie kwestionariusz wywiadu służył m.in. pozyskaniu informacji na temat aktywności badanych w różnych płaszczyznach życia: fizycznej, umysłowej, społecznej. Dodatkowo, umieszczona w nim została Skala zadowolenia z życia SWLS (ang. Satisfaction with Life Scale, Diener i in. 1985) w polskiej adaptacji Konrada S. Jankowskiego (2015). Zebrane próbki mowy zostały poddane analizie w zakresie: fluencji semantycznej i fonemicznej, indeksu bogactwa leksykalnego (IBL), zróżnicowania wypowiedzi pod względem części mowy, liczby i typu wypowiedzeń w wypowiedziach badanych, średniej długości wypowiedzenia (ang. mean length of utterance: MLU) w liczbie form wyrazowych w wypowiedzeniu oraz płynności wypowiedzi (pauzy wypełnione i niewypełnione, tempo mowy, tempo artykulacji). Analiza danych kwestionariuszowych pozwoliła stwierdzić, że kobiety z grupy starszej były nieco bardziej aktywne fizycznie i umysłowo, młodsze zaś raportowały większe zadowolenie z życia. Młodsze kobiety wypadły korzystniej w badaniu fluencji słownej (więcej prawidłowych odpowiedzi), choć starsze kobiety robiły mniej błędów (przy jednoczesnej mniejszej liczbie odpowiedzi) i budowały więcej klasterów semantycznych w badaniu fluencji fonemicznej. Wartość wskaźnika IBL okazała się jednakowa dla obu grup badanych. W porównaniu udziału poszczególnych części mowy w wypowiedziach badanych można było stwierdzić, że kobiety w okresie wczesnej starości użyły więcej partykuł, przyimków i zaimków niż ich starsze odpowiedniczki, a w wypadku przymiotników, przysłówków i wykrzykników przewagę uzyskały kobiety starsze. Średnia długość wypowiedzenia (MLU) w liczbie form wyrazowych w wypowiedzeniu była wyższa u kobiet w okresie wczesnej starości niż u kobiet w okresie późnej starości. Poza tym, kobiety w okresie późnej starości budowały więcej wypowiedzeń złożonych, ale zawierających mniej wypowiedzeń składowych niż kobiety w okresie wczesnej starości. Tworzyły też więcej zdań łączonych spójnikami podrzędnymi, a młodsze – współrzędnymi. Jeśli chodzi o płynność mowy, wypowiedzi osób w okresie późnej starości charakteryzowało niższe tempo mowy i artykulacji. Wypowiedzi kobiet z grupy starszej zawierały mniej pauz – zarówno wypełnionych, jak i niewypełnionych.
dc.affiliation	Uniwersytet Warszawski
dc.affiliation.department	Wydział Polonistyki
dc.contributor.author	Bloch, Aleksandra
dc.contributor.promoter	Stępień, Marzena
dc.contributor.reviewer	Siudzińska, Natalia
dc.contributor.reviewer	Stępień, Marzena
dc.date.defence	2025-07-16
dc.date.issued	2025
dc.date.submitted	2025-07-06
dc.identifier.apd	243165
dc.language	pl
dc.language.other	en
dc.publisher	Uniwersytet Warszawski
dc.rights	ClosedAccess
dc.subject.en	women
dc.subject.en	physiological aging
dc.subject.en	early old age
dc.subject.en	late old age
dc.subject.en	physical activity
dc.subject.en	mental activity
dc.subject.en	verbal fluency
dc.subject.en	lexical richness index
dc.subject.en	parts of speech
dc.subject.en	complexity of utterances
dc.subject.en	average utterance length
dc.subject.en	speech fluency
dc.subject.en	universities of the third age
dc.subject.pl	kobiety
dc.subject.pl	fizjologiczne starzenie się
dc.subject.pl	wczesna starość
dc.subject.pl	późna starość
dc.subject.pl	aktywność fizyczna
dc.subject.pl	aktywność umysłowa
dc.subject.pl	fluencja werbalna
dc.subject.pl	indeks bogactwa leksykalnego
dc.subject.pl	części mowy
dc.subject.pl	złożoność wypowiedzi
dc.subject.pl	średnia długość wypowiedzenia
dc.subject.pl	płynność wypowiedzi
dc.subject.pl	uniwersytety trzeciego wieku
dc.title	Sprawności językowe w procesie fizjologicznego starzenia się. Na przykładzie grupy kobiet w okresie wczesnej i późnej starości
dc.title.alternative	Language skills in the physiological aging process: A study of a group of women in early and late old age
dc.type	MasterThesis