Dekolonialna perspektywa na prawo własności intelektualnej wobec niematerialnego dziedzictwa kulturowego : napięcia i modele zarządzania

dc.abstract.en	The aim of the following thesis is explore the intersection of cultural heritage and intellectual property law (IP), particularly concerning the intangible cultural heritage (ICH) and its role among minorities and Indigenous peoples. It assumes that IP can indeed have some potential for protection, but its core requirements and market orientation do not fully correlate with the communal and intergenerational nature of ICH. The thesis begins by explaining what ICH is exactly and refers to UNESCO and WIPO terminology. Later, it compares ICH in relation to IP and the human rights framework, to emphasise that although claims for harm can be framed in terms of identity, dignity, and community autonomy, it is IP and its doctrinal requirements that determine terms such as control, originality or novelty, and explains how cultural value is converted into market value. Another step is to describe the theoretical foundations that have significantly shaped modern IP reasoning by referring to Locke’s labour theory, Hegel’s personality theory, and utilitarian justifications, while also noting more contemporary philosophical remarks. Next chapters identify key areas of tension not only within copyright, but also across trademarks, geographical indications, patents, and certification marks. This allows me to conclude that most IP mechanisms rely on Western understanding and criteria, establishing a quite rigorous approach for protecting and governing the delicate nature of ICH. Finally, the text proposes a pragmatic approach that treats selected IP tools as supportive mechanisms for ICH. It advocates a hybrid protection model combining IP with a human-rights perspective, sui generis solutions, and ethical and social considerations, which together may better protect the dynamic, living character of ICH while allowing for a reasonable degree of commercialisation.
dc.abstract.pl	Praca analizuje i wyjaśnia, skąd pochodzą napięcia pomiędzy prawem własności intelektualnej a ochroną elementów należących do niematerialnego dziedzictwa kulturowego (NDK), ze szczególnym uwzględnieniem sposobów ochrony wiedzy tradycyjnej i ekspresji kulturowych społeczności rdzennych oraz mniejszości. Celem pracy jest wykazanie, że choć prawo własności intelektualnej może stanowić skuteczne narzędzie ochrony wielu dóbr, jego podstawowe założenia i logika nie odpowiadają w pełni relacyjnemu, wspólnotowemu i międzypokoleniowemu charakterowi NDK. Praca rozpoczyna się od wyjaśnienia, czym właściwie jest NDK, w oparciu o terminologię wprowadzoną przez UNESCO oraz WIPO. Następnie zestawia dwa główne podejścia ich ochrony: oparte na własności intelektualnej lub na prawach człowieka. Zabieg ten zwiększa wiarygodność stwierdzenia, że prawo własności intelektualnej wyznacza ramy, w których najczęściej rozstrzygają się spory o wykorzystywanie NDK. Choć poniesiona szkoda może być opisywana w kategoriach tożsamości, godności bądź autonomii, to właśnie narzędzia własności intelektualnej i ich wymogi decydują o tym, kto sprawuje kontrolę, jak definiowana jest oryginalność, nowość, oraz w jaki sposób wartość kulturowa może być przekształcana w wartość rynkową. Następnie praca przedstawia założenia teoretyczne, które w dużej mierze ugruntowały współczesne rozumienie własności intelektualnej, w oparciu m.in. o koncepcje Locke’a, Hegla i utylitaryzmu, a także wspomina o innych, bardziej współczesnych rozwiązaniach filozoficznych. W dalszej części praca identyfikuje kluczowe obszary konfliktu m.in. w prawie autorskim, a także w znakach towarowych, oznaczeniach geograficznych, patentach, wzorach użytkowych i przemysłowych. Prowadzi to do stwierdzenia, że większość mechanizmów prawa własności intelektualnej opiera się na rygorystycznych przesłankach, przez co nie stanowi ono skutecznego narzędzia do ochrony i zarządzania specyficzną naturą NDK. Celem pracy jest zaproponowanie pragmatycznego podejścia, zakładającego wykorzystanie wybranych narzędzi jako mechanizmów wspierających NDK. Na koniec, tekst postuluje model ochronny, łączący prawo własności intelektualnej z perspektywą praw człowieka, mechanizmami sui generis i narzędziami etyczno-społecznymi, które wspólnie mogą lepiej chronić dynamiczny i żywy charakter kultury z rozsądną dozą komercjalizacji.
dc.affiliation	Uniwersytet Warszawski
dc.affiliation.department	Wydział Prawa i Administracji
dc.contributor.author	Deptała, Natalia
dc.contributor.promoter	Szczepanowska-Kozłowska, Krystyna
dc.contributor.reviewer	Machała, Wojciech
dc.contributor.reviewer	Szczepanowska-Kozłowska, Krystyna
dc.date.defence	2025-12-23
dc.date.issued	2025
dc.date.submitted	2025-12-19
dc.identifier.apd	247174
dc.language	en
dc.language.other	pl
dc.publisher	Uniwersytet Warszawski
dc.rights	ClosedAccess
dc.subject.en	intellectual property
dc.subject.en	intangible cultural heritage
dc.subject.en	decolonisation
dc.subject.en	appropriation
dc.subject.en	originality
dc.subject.en	authorship
dc.subject.en	public domain
dc.subject.en	human rights
dc.subject.pl	własność intelektualna
dc.subject.pl	niematerialne dobra kultury
dc.subject.pl	dekolonizacja
dc.subject.pl	przywłaszczenie
dc.subject.pl	oryginalność
dc.subject.pl	autor
dc.subject.pl	domena publiczna
dc.subject.pl	prawa człowieka
dc.title	Dekolonialna perspektywa na prawo własności intelektualnej wobec niematerialnego dziedzictwa kulturowego : napięcia i modele zarządzania
dc.title.alternative	Decolonial lens on Intellectual Property law and Intangible Cultural Heritage: tensions and governance options
dc.type	MasterThesis