Ostatnia zbrodnia nazistów - powojenne upamiętnienie marszu ewakuacyjnego więźniów KL Stutthof.

dc.abstract.en	This paper is devoted to an analysis of the processes of commemorating one of the most tragic episodes of the end of the Second World War in Pomerania - the evacuation of prisoners from the Stutthof concentration camp - referred to by the survivors as the ‘Death March’ - in January 1945. Although the course of the evacuation itself provides the historical backdrop necessary to outline the significance of the issue, the main emphasis has been placed on the post-war fates of the survivors, their role in society, the formation of collective memory, and the various forms of commemoration that have taken shape over the decades - from the first memorials and the trials of the perpetrators, through the activities of former prisoners, to contemporary educational and social initiatives. The work is divided into three parts: the first outlines the historical context - the final months of the Stutthof concentration camp’s operation, preparations for the evacuation and the course of the Death March, with particular attention paid to the routes, the victims and the accounts of prisoners and witnesses. Chapter Two examines the initial search for victims and witnesses, the activities of former prisoners, and the workings of the organisations that brought them together. Particular attention is paid to the role of the prisoner community in the process that led to the establishment of the Stutthof Museum in 1962, which made it possible to begin the systematic collection of sources, organise regular anniversary commemorations, launch academic research and provide historical education. The key third chapter discusses past and present forms of commemorating the prisoners of KL Stutthof and the victims of the Death March, taking into account all kinds of anniversary ceremonies, as well as institutional and community activities. It also presents changes in the shaping of remembrance policy before and after 1989, when the Third Republic of Poland undertook the gradual restoration of memorial sites, as well as new research and initiatives that have contributed to broadening knowledge and promoting remembrance of the Death March.
dc.abstract.pl	Niniejsza praca poświęcona jest analizie procesów upamiętniania jednego z najtragiczniejszych epizodów końca II wojny światowej na Pomorzu - ewakuacji więźniów obozu koncentracyjnego Stutthof - nazwany przez ocalałych Marszem Śmierci - w styczniu 1945 roku. Choć sam przebieg ewakuacji stanowi historyczne tło potrzebne do zarysowania wagi zagadnienia, główny nacisk został położony na powojenne losy ocalonych, ich roli w społeczeństwie, tworzeniu zbiorowej pamięci oraz różnych form upamiętnień, które kształtowały się na przestrzeni dekad - od pierwszych pomników, rozpraw zbrodniarzy, przez działalność byłych więźniów, po współczesne inicjatywy edukacyjne i społeczne. Praca została podzielona na trzy części: w pierwszej zarysowano kontekst historyczny - ostatnie miesiące funkcjonowania KL Stutthof, przygotowanie do ewakuacji oraz przebieg Marszu Śmierci, ze szczególnym uwzględnieniem tras, ofiar i relacji więźniów i świadków. Rozdział drugi przybliża pierwsze poszukiwania ofiar i świadków, działalność byłych więźniów i funkcjonowanie organizacji ich zrzeszających. Szczególną uwagę poświęcono roli środowiska więźniarskiego w procesie, który przyczynił się do powołania Muzeum Stutthof w 1962 roku, dzięki któremu możliwe było zapoczątkowanie systematycznego gromadzenia źródeł, organizację stałych uroczystości rocznicowych, rozpoczęcie działalności naukowej oraz edukację historyczną. W kluczowym rozdziale trzecim omówiono dawne i współczesne formy upamiętniania więźniów KL Stutthof i ofiar Marszu Śmierci, z uwzględnieniem wszelkiego rodzaju uroczystości rocznicowych, działalności instytucjonalnej i społecznej. Przedstawiono również zmiany w kreowaniu polityki pamięci przed i po 1989 roku, kiedy to III RP podjęła stopniową renowację miejsc pamięci, a także nowe badania i inicjatywy, które przyczyniły się do poszerzenia wiedzy i upowszechniania pamięci o Marszu Śmierci.
dc.affiliation	Uniwersytet Warszawski
dc.affiliation.department	Wydział Historii
dc.contributor.author	Jaszczurowska, Aleksandra
dc.contributor.promoter	Majewski, Piotr
dc.contributor.reviewer	Majewski, Piotr
dc.contributor.reviewer	Kałwa, Dobrochna
dc.date.defence	2026-07-13
dc.date.issued	2026
dc.date.submitted	2026-07-03
dc.identifier.apd	253991
dc.language	pl
dc.language.other	en
dc.publisher	Uniwersytet Warszawski
dc.rights	ClosedAccess
dc.subject.en	The Second World War
dc.subject.en	Stutthof concentration camp
dc.subject.en	Death March
dc.subject.en	evacuation march
dc.subject.en	commemoration
dc.subject.en	martyrdom
dc.subject.en	memorials
dc.subject.en	Kashubia
dc.subject.pl	II wojna światowa
dc.subject.pl	KL Stutthof
dc.subject.pl	Marsz Śmierci
dc.subject.pl	marsz ewakuacyjny
dc.subject.pl	upamiętnienie
dc.subject.pl	martyrologia
dc.subject.pl	pomniki
dc.subject.pl	Kaszuby
dc.title	Ostatnia zbrodnia nazistów - powojenne upamiętnienie marszu ewakuacyjnego więźniów KL Stutthof.
dc.title.alternative	The Last Nazi Crime: Post-War Commemoration of the Evacuation March of KL Stutthof Prisoners
dc.type	MasterThesis