Wpływ środowiska przyrodniczego i ruchu turystycznego na stan szlaków w słowackich Tatrach Wysokich (na przykładzie Doliny Małej Zimnej Wody)

dc.abstract.en	The aim of the study is to determine the relationship between the metric parameters of hiking trails and selected components of the natural environment: bedrock lithology, landforms, slope gradient, vegetation cover, as well as the type of trail surface in the Slovak Tatra National Park. The study area includes hiking trails in the Malá Studená Dolina and short sections in the Studená Dolina and the Dolina Piatich Spišských Plies in the High Tatras. These relationships were identified based on data collected in the field using geomorphological mapping methods and compared with cartographic materials. The study also presents an analysis of meteorological data for the research period in the context of the past decade. An analysis of changes in the trail surfaces and their surroundings across different vegetation zones was conducted based on the results of repeated measurements at five cross-sectional measurement points. In the study area, trails with a width of 2.0–2.4 m (38.0% of the total length) and 1.0–1.4 m (32.7% of the total length) prevail. Non-incised trails, meaning those with a depth of up to 0.9 cm into the substrate, account for 42.3% of the length. Trails constructed with stone blocks dominate. It was found that the widest trails are characterized by a very gentle slope (2–5°), are located on both low-resistance substrates (rock-debris and glacial deposits) and high-resistance crystalline rocks, and are situated near the Zamkovského and Téryho mountain huts. The narrowest trail sections are composed of stone blocks with slopes of 10–20° within the dwarf pine and alpine grassland zones. The most deeply incised trail sections have no hardened surface and run across moraine slopes and crystalline slopes with a weathered cover, with inclines of 5–10° in the upper montane belt. The least incised trails are those made of stone blocks running directly on crystalline bedrock. It was shown that the rate of transformation of the trail surfaces and their surroundings is highest in the upper montane belt. The greatest changes in trail morphology and adjacent zones occurred after the summer–autumn period. This is due to several days with daily precipitation around 30 mm and increased tourist activity during that time. The material loss reached a maximum of 3 cm within the trail and up to 6 cm along its sides.
dc.abstract.pl	Celem badań jest określenie zależności parametrów metrycznych szlaków turystycznych od wybranych komponentów środowiska przyrodniczego: litologii podłoża, form rzeźby, nachylenia terenu i szaty roślinnej, a także od rodzaju nawierzchni szlaku w słowackim Tatrzańskim Parku Narodowym. Obiektem badań są szlaki turystyczne w Dolinie Małej Zimnej Wody oraz krótkie odcinki w Dolinie Zimnej Wody i Dolinie Pięciu Stawów Spiskich w Tatrach Wysokich. Zależności określono na podstawie zestawienia danych pozyskanych w terenie metodą kartowania geomorfologicznego z materiałami kartograficznymi. W pracy przedstawiono również analizę danych meteorologicznych dla okresu badań na tle ostatniego dziesięciolecia. Analizę zmian powierzchni szlaków i ich otoczenia w różnych piętrach roślinnych przeprowadzono na podstawie wyników powtarzalnych pomiarów w pięciu punktach pomiarowych profili poprzecznych. W obszarze badań przeważają szlaki o szerokości 2,0-2,4 m (38,0% długości) i 1,0-1,4 m (32,7% długości). Szlaki nierozcięte, czyli o wcięciu w podłoże do 0,9 cm, stanowią 42,3% długości. Dominują szlaki ułożone z bloków skalnych. Stwierdzono, że szlaki turystyczne o maksymalnej szerokości odznaczają się bardzo małym spadkiem (2-5°), biegną po mało odpornym podłożu (skalno-zwietrzelinowym i z osadów glacjalnych) oraz bardzo odpornym (skały krystaliczne). Znajdują się też w sąsiedztwie schroniska Zamkowskiego i Téryego. Najwęższe są odcinki ułożone z bloków skalnych o nachyleniu 10-20° w piętrze kosodrzewiny i hal. Najbardziej wcięte w podłoże odcinki nie mają utwardzonej powierzchni, przebiegają przez stoki moren i stoki krystaliczne z pokrywą zwietrzelinową o nachyleniu 5-10° w piętrze regla górnego. Najmniej wcięte są szlaki ułożone z bloków skalnych i biegnące bezpośrednio na skałach krystalicznych. Wykazano, że tempo przekształceń powierzchni szlaków turystycznych i ich otoczenia jest największe w piętrze regla górnego. Największe zmiany w rzeźbie szlaków i stref do nich przylegających nastąpiły po okresie letnio-jesiennym. Wynika to z wystąpienia w tym czasie kilku dni z opadem wynoszącym około 30 mm na dobę oraz ze zwiększoną aktywnością turystyczną. Ubytek materiału wyniósł maksymalnie 3 cm w obrębie szlaku i maksymalnie 6 cm wzdłuż niego.
dc.affiliation	Uniwersytet Warszawski
dc.affiliation.department	Wydział Geografii i Studiów Regionalnych
dc.contributor.author	Stańczyk, Zofia
dc.contributor.promoter	Rojan, Elżbieta
dc.contributor.reviewer	Smolska, Ewa
dc.contributor.reviewer	Rojan, Elżbieta
dc.date.defence	2025-07-28
dc.date.issued	2025
dc.date.submitted	2025-07-15
dc.identifier.apd	244184
dc.language	pl
dc.language.other	en
dc.publisher	Uniwersytet Warszawski
dc.rights	ClosedAccess
dc.subject.en	hiking trails
dc.subject.en	tourism-induced erosion
dc.subject.en	natural environment
dc.subject.en	Slovak Tatras
dc.subject.en	Malá Studená Dolina
dc.subject.pl	szlaki turystyczne
dc.subject.pl	erozja turystyczna
dc.subject.pl	środowisko przyrodnicze
dc.subject.pl	Tatry Słowackie
dc.subject.pl	Dolina Małej Zimnej Wody
dc.title	Wpływ środowiska przyrodniczego i ruchu turystycznego na stan szlaków w słowackich Tatrach Wysokich (na przykładzie Doliny Małej Zimnej Wody)
dc.title.alternative	The impact of the natural environment and tourist traffic on the condition of trails in the Slovak High Tatras (a case study of the Malá Studená Dolina)
dc.type	MasterThesis