Divorare il corpo e l'anima: il motivo del cannibalismo nel Canto XXXIII della Divina Commedia di Dante Alighieri

dc.abstract.en	The aim of the following thesis is to analyze the motif of cannibalism in Canto XXXIII of the Inferno from Dante Alighieri's Divine Comedy, in light of its cultural, literary, and historical contexts. The analysis focuses both on the potential factuality of the act of anthropophagy depicted, and on its symbolic and theological dimensions, following a comparative-historical approach and textual analysis. The work includes a review of literary and historical sources in which the motif of cannibalism appears, starting from Greek mythology (e.g., Cronus, Tantalus, Thyestes, Procne), through echoes of these stories in classical literature (Ovid, Seneca, Horace), to real cases of anthropophagy in the Middle Ages as described in excerpts from chronicles. Three historical contexts are discussed in detail: the famine of 1032–1036, cannibalism during the First Crusade (1096–1099), and the Great Famine of 1315–1317, linked to the beginning of the so-called “Little Ice Age”. The main part of the work is based on an analysis of the historical context and narrative structure of Canto XXXIII. It presents the biographies of the historical figures: Count Ugolino della Gherardesca and Archbishop Ruggieri degli Ubaldini, followed by a detailed analysis of the canto’s text in light of the medieval understanding of betrayal and hunger. Subsections include a critical interpretation of the verse poscia, più che il dolor, poté il digiuno, and a comparison of Ugolino’s portrayal with mythological and biblical examples of cannibalism. The work also takes into account influences from both the New and Old Testaments, particularly the Book of Jeremiah, and the theological significance of the cannibalism scene as an “inverted Eucharist”.
dc.abstract.language	it
dc.abstract.other	In questo lavoro si propone di analizzare il motivo del cannibalismo nel Canto XXXIII dell’Inferno della Divina Commedia di Dante Alighieri alla luce delle sue condizioni culturali, letterarie e storiche. L’analisi si concentra sia sulla possibile veridicità dell’atto di antropofagia rappresentato, sia sulla sua dimensione simbolica e teologica, secondo un approccio comparativo-storico e un’analisi testuale. Nel lavoro viene esaminata la presenza del motivo del cannibalismo nelle fonti letterarie e storiche, a partire dalla mitologia greca (ad esempio Crono, Tantalo, Tieste, Procne), attraverso le risonanze di queste storie nella letteratura classica (Ovidio, Seneca, Orazio), fino ai casi reali di antropofagia nel Medioevo descritti in frammenti di cronache. Vengono analizzati in particolare tre contesti storici: la carestia degli anni 1032–1036, il cannibalismo durante la Prima Crociata (1096–1099), e la Grande Carestia degli anni 1315–1317, collegata all’inizio della cosiddetta «Little Ice Age». La parte centrale del lavoro si basa sull’analisi del contesto storico e della struttura narrativa del Canto XXXIII. Vengono presentate le biografie dei personaggi storici: il conte Ugolino della Gherardesca e l’arcivescovo Ruggieri degli Ubaldini, seguite da un’analisi dettagliata del testo del canto alla luce della concezione medievale del tradimento e della fame. I sottocapitoli comprendono l’interpretazione critica del verso «poscia, più che il dolor, poté il digiuno» e il confronto della figura di Ugolino con esempi mitologici e biblici di cannibalismo. Il lavoro prende inoltre in considerazione le influenze del Nuovo e dell’Antico Testamento, in particolare del Libro di Geremia, e il significato teologico della scena di cannibalismo come «Eucaristia rovesciata».
dc.abstract.pl	Celem niniejszej pracy jest analiza motywu kanibalizmu w Pieśni XXXIII „Piekła” z Boskiej Komedii Dantego Alighieri, na tle jego uwarunkowań kulturowych, literackich i historycznych. Analiza koncentruje się zarówno na potencjalnej faktualności przedstawionego aktu antropofagii, jak i na jego wymiarze symbolicznym i teologicznym, zgodnie z podejściem porównawczo-historycznym oraz analizą tekstologiczną. W pracy zostaje podjęty przegląd źródeł literackich i historycznych, w których pojawia się motyw kanibalizmu, począwszy od mitologii greckiej (m.in. Kronos, Tantalos, Tieste, Procne), poprzez echa tych historii w literaturze klasycznej (Owidiusz, Seneka, Horacy), aż po realne przypadki antropofagii w średniowieczu opisane w fragmentach kronik. Szczegółowo omówiono trzy konteksty historyczne: klęskę głodu w latach 1032–1036, kanibalizm podczas I wyprawy krzyżowej (1096–1099) oraz Wielki Głód lat 1315–1317, powiązany z początkiem tzw. „małej epoki lodowcowej”. Główna część pracy oparta została na analizie kontekstu historycznego i struktury narracyjnej Pieśni XXXIII. Przedstawiono biografie historycznych postaci: hrabiego Ugolina della Gherardesca oraz arcybiskupa Ruggieriego degli Ubaldini, a następnie dokonano szczegółowej analizy tekstu pieśni w świetle średniowiecznego wyobrażenia o zdradzie i głodzie. Podrozdziały zawierają analizę krytycznych interpretacji wersetu „poscia, più che il dolor, poté il digiuno” oraz zestawienie przedstawienia Ugolina z mitologicznymi i biblijnymi przykładami kanibalizmu. Praca uwzględnia także wpływy Nowego i Starego Testamentu, w szczególności Księgi Jeremiasza oraz znaczenie teologiczne sceny kanibalizmu jako „odwróconej Eucharystii”.
dc.affiliation	Uniwersytet Warszawski
dc.affiliation.department	Katedra Italianistyki
dc.contributor.author	Krupa, Bartłomiej
dc.contributor.promoter	Gallewicz, Anna
dc.contributor.reviewer	Gallewicz, Anna
dc.contributor.reviewer	Skocki, Tomasz
dc.date.defence	2025-09-09
dc.date.issued	2025
dc.identifier.apd	243293
dc.language	it
dc.publisher	Uniwersytet Warszawski
dc.rights	ClosedAccess
dc.subject.en	Dante Alighieri
dc.subject.en	Divine Comedy
dc.subject.en	Canto XXXIII
dc.subject.en	cannibalism
dc.subject.en	anthropophagy
dc.subject.en	Ugolino della Gherardesca
dc.subject.en	Ruggieri degli Ubaldini
dc.subject.language	it
dc.subject.other	Dante Alighieri
dc.subject.other	Divina Commedia
dc.subject.other	Canto XXXIII
dc.subject.other	cannibalismo
dc.subject.other	antropofagia
dc.subject.other	Ugolino della Gherardesca
dc.subject.other	Ruggieri degli Ubaldini
dc.subject.pl	Dante Alighieri
dc.subject.pl	Divina Commedia
dc.subject.pl	Pieśń XXXIII
dc.subject.pl	kanibalizm
dc.subject.pl	antropofagia
dc.subject.pl	Ugolino della Gherardesca
dc.subject.pl	Ruggieri degli Ubaldini
dc.title	Divorare il corpo e l'anima: il motivo del cannibalismo nel Canto XXXIII della Divina Commedia di Dante Alighieri
dc.title.alternative	Pożeranie ciała i duszy: motyw kanibalizmu w Pieśni XXXIII Boskiej Komedii Dantego Alighieri
dc.type	BachelorThesis